صنایع غذایی

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران

موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران تنها سازماني است در ايران كه بر طبق قانون ميتواند استاندارد رسمي فرآورده‏ها را تعيين و تدوين و اجراي آنها را با كسب موافقت شورايعالي استاندارد اجباري اعلام نمايد. وظايف و هدفهاي موسسه عبارتست از:

(تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي – انجام تحقيقات بمنظور تدوين استاندارد بالا بردن كيفيت كالاهاي داخلي، كمك به بهبود روشهاي توليد و افزايش كارائي صنايع در جهت خودكفائي كشور - ترويج استانداردهاي ملي – نظارت بر اجراي استانداردهاي اجباري – كنترل كيفي كالاهاي صادراتي مشمول استاندارد اجباري و جلوگيري از صدور كالاهاي نامرغوب بمنظور فراهم نمودن امكانات رقابت با كالاهاي مشابه خارجي و حفظ بازارهاي بين المللي كنترل كيفي كالاهاي وارداتي مشمول استاندارد اجباري بمنظور حمايت از مصرف كنندگان و توليدكنندگان داخلي و جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب خارجي راهنمائي علمي و فني توليدكنندگان، توزيع كنندگان و مصرف كنندگان – مطالعه و تحقيق درباره روشهاي توليد، نگهداري، بسته بندي و ترابري كالاهاي مختلف – ترويج سيستم متريك و كاليبراسيون وسايل سنجش – آزمايش و تطبيق نمونه كالاها با استانداردهاي مربوط، اعلام مشخصات و اظهارنظر مقايسه اي و صدور گواهينامه هاي لازم).

موسسه استاندارد از اعضاء سازمان بين المللي استاندارد ميباشد و لذا در اجراي وظايف خود هم از آخرين پيشرفتهاي علمي و فني و صنعتي جهان استفاده مينمايد و هم شرايط كلي و نيازمنديهاي خاص كشور را مورد توجه قرار ميدهد.

اجراي استانداردهاي ملي ايران بنفع تمام مردم و اقتصاد كشور است و باعث افزايش صادرات و فروش داخلي و تأمين ايمني و بهداشت مصرف كنندگان و صرفه جوئي در وقت و هزينه‏ها و در نتيجه موجب افزايش درآمد ملي و رفاه عمومي و كاهش قيمتها ميشود.

 

فهرست مطالب

 

هدف

تعريف

دامنه كاربرد

معرفي اختصاري آفات

فوميگان‏ها

لوازم كار

احتياطات

طرز عمل ( فوميگاسيون )

كمكهاي اوليه

تنفس مصنوعي

 

پيشگفتار

 استاندارد آئين كار ضدعفوني خشكبار ( فوميگاسيون ) كه بوسيله كميسيون فني خشكبار تهيه و تدوين شده و در كميسيون نهائي مادر مورد تأييد قرار گرفته و در سي و يكمين جلسه كميته ملي مواد غذائي مورخ 61/3/19 تصويب گرديد .

 پس از تأييد شوراي عالي استاندارد و به استناد ماده يك ( قانون مواد الحاقي به قانون تأسيس مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب آذر ماه 1349) به عنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي‏گردد .

 براي حفظ همگامي و هماهنگي با پيشرفت‏هاي ملي و جهاني صنايع و علوم استانداردهاي ايران در مواقع لزوم و يا در فواصل معين مورد تجديدنظر قرار خواهند گرفت و هر گونه پيشنهادي كه براي اصلاح و با تكميل اين استانداردها برسد در هنگام تجديدنظر مورد توجه واقع خواهد شد .

 بنابراين براي مراجعه به استانداردهاي ايران بايد همواره از آخرين چاپ و تجديدنظر آنها استفاده نمود .

 در تهيه اين استاندارد سعي بر آن بوده است كه با توجه به نيازمنديهاي خاص ايران حتي‏المقدور ميان روشهاي معمول در اين كشور و استاندارد و روشهاي متداول در كشورهاي ديگر هماهنگي ايجاد شود .

 لذا با بررسي امكانات و مهارتهاي موجود و اجراي آزمايش‏هاي لازم استاندارد حاضر با استفاده از منابع زير تهيه گرديد :

 1 ـ آگه , علي‏اكبر سال 1344 آفات انباري

 2 ـ آگه , علي‏اكبر سال 1342 فوميگاسيون . فوميگانها

 3 ـ آگه , علي‏اكبر سال 1343 فوميگاسيون با متيل برومايدوفسفين

 4 ـ آگه , علي‏اكبر سال 1345 فهرست آفات انباري ايران

 5 ـ سپاسگزاريان , حسين 1357 آفات انباري ايران و طرق مبارزه با آنها

 6 ـ ثنائي , غلامحسين جلد اول 1358 " سم شناسي صنعتي " انتشارات دانشگاه تهران شماره 1730

 Pestsof stored Products (Degesch compendium) -7

 Degesir principal storage pests -8

 Aqricultural chemicals - American cyanamid company -9 .Liquid HNC Fumiqation Manual .DivisionInsecticide Department

 Common Insect pests of 1955. ,steven corbet.and A ,E.H ,Hinton -10 .stored Food products

 Insect control by chemicals ,1956 ,Cotton.T ,Richard -11

 .Manual of Fumigation for Insect control 1974. V.A.H ,Monro -12

 chemical and Natural control of pests 1960. .R.E ,De ony -13

 .Pests of stored products 1966. .W.J ,Munro -14

 Fumigation with Methyi Bromide under 1959 W ,Burns Brown -15 .Proof Sheets-Gas

 .Hand Book of pest control A.1960. ,Mallis -16

 .Pesticide Manual British Crop Protection council 1972 H,Martin -17

 1976. Farm chemicals handbook -18

 .Guide lines 1976 United states department of Agriculture -19

 ,feeds ,fibers ,For the control of insect and mitepests of food -20 .Forests and forest products .live stock,ornamentals

 Destructive and 1951 FLINT .P.Sc and W.D.A.M .METcalF .L.C -21 .useful Insects

 13. Volume .Encyclopedia of chemical Technology 1954 -22

 PATTY industrial Hygien Toxicology volume II .A .Frank -23

 hand (1978)National Instituteoof occuptional safety and heelth -24 .Book of hazardeous chemicals

آئين كار ضدعفوني خشكبار و حبوبات

" فوميگاسيون "

 1 ـ هدف

 هدف از اين خشكبار تعيين روشهاي صحيح فوميگاسيون ( ضدعفوني¹) به منظور دفع آفات انباري خشكبار و حبوبات و توقف خسارت آنها توام با رعايت شرايط ايمني مي‏باشد .

 2 ـ تعريف

 فوميگاسيون بطور عام عبارت است از بكار بردن دودها , گازها و بخارات مختلف براي منظورهاي معين و در اين آئين كار مقصود بكار بردن سموم گازي شكل جهت دفع آفات انباري زنده موجود در خشكبار حبوبات ( در هر يك از مراحل مختلف نشو و نما ) مي‏باشد .

 3 ـ دامنه كاربرد

 روشهاي تعيين شده در اين آئين كار از نظر انواع خشكبار و حبوبات , گونه‏هاي آفات , فوميگان‏ها ( سموم مورد مصرف ) و شرايط فوميگاسيون به مواردي كه در زير بيان مي‏شوند محدود مي‏باشد :

 3 ـ 1 ـ انواع خشكبار و حبوبات :

 3 ـ 1 ـ 1 ـ انواع خشكبار ـ انواع خشكبار مورد نظر در درجه اول اقلام مهم صادراتي آن نظير كشمش برگه , پسته , خرما بوده ولي روشهاي تعيين شده در مورد ساير اقلام خشكبار مانند فندق بادام , گردو , انجير , آلبالو , آلو , توت و نظاير آن نيز مي‏توانند بطور مشابه مورد استفاده قرار گيرد .

 3 ـ 1 ـ 2 ـ انواع حبوبات ـ حبوبات مورد نظر عبارت از عدس , لوبيا , باقلا , نخود و ماش مي‏باشد .

 3 ـ 2 ـ گونه آفات ـ گونه‏هاي مهم آفات انباري مورد نظر اين آئين كار بشرح زير است :

 3 ـ 2 ـ 1 ـ گونه‏هاي آفات خشكبار :

1-Cadra cautella (Walk)

2-Polodia interpunctella( Hubn)

3-Ephestia figuliella(Gregs)

4-Ephestia elutella (Hubn)

5-Oryzaephilus surinamesis (L)

6-Tribolium castaneum (Herbst)

7-carpophilus hemipterus (L)

 

 3 ـ 2 ـ 2 ـ گونه‏هاي آفات حبوبات :

 عبارت از انواع گونه‏هاي مختلف ژانرهاي خانواده Bruchidae و نيز ساير گونه‏ها مي‏باشد .

 3 ـ 3 ـ فوميگان‏ها ـ سموم مورد نظر در اين آئين كار شامل ميتل برمايد , فسفين يا اسيدفسفيدريك

 3 ـ 4 ـ شرايط فوميگاسيون ـ شرايط فوميگاسيون در اين آئين كار از نظر فشار , حرارت و محل و مدت زمان فوميگاسيون و رطوبت براي هر يك از سموم بطور جداگانه شرح داده خواهد شد .

 4 ـ معرفي اختصاري آفات

 4 ـ 1 ـ معرفي گونه‏هاي مهم آفات انباري خشكبار :

 4 ـ 1 ـ 1 ـ (Walk) Cadra cautella

 اين حشره بومي مناطق گرم بوده و از مواد غذائي مختلفي تغذيه مي‏كند و در تمام جهان پراكنده است ( جهان وطن ) و به ميوه‏هاي خشك بخصوص انجير و خرما و اكثرا مغزهاي بدون پوست حمله مي‏كند . پروانه بالغ آن خاكستري با بالهاي باز در حدود 14 تا 20 ميلي‏متر مي‏باشد . ماده بارور تا 114 عدد تخم مي‏گذارد كه ظرف 8-4 روز در تابستان باز مي‏شوند .

 رنگ لار و سفيد چرك با نقطه‏هاي قهوه‏اي است , دوره لاروي 63 روز و دوره شفيره‏گي 10 روز متوسط دوره رشد 81 روز مي‏باشد و معمولا خارج از مواد غذائي شفيره مي‏شوند .

 4 ـ 1 ـ 2 ـ (Hubn) Plodia interpunctella

 اين آفت يكي از متداولترين و مزاحم‏ترين آفات مواد غذائي انبار شده مي‏باشد به عقيده بعضي از مؤلفين اين حشره داراي مبداء اروپائي بوده ولي اكنون در سرتاسر جهان پخش شده است دوره لاروي را در داخل انبارها سپري مي‏كند و در محلهاي گرم تغذيه و رشد را ادامه مي‏دهد شبها و در فضاهاي تاريك فعالتر مي‏باشد حشره در حالت استراحت بالهاي خود را جمع كرده و در امتداد بدن قرار مي‏دهد و شاخكها را نيز بر روي بالها مي‏خواباند . طول حشره در موقع استراحت با بالهاي بسته 8 تا 10 ميلي‏متر و گستره بالهاي باز 14 تا 20 ميلي‏متر مي‏باشد , نيمه جلوئي بالهاي روئي برنزي و نيمه‏هاي خلفي خاكستري روشن تا قرمز خاكي مي‏باشد . هر پروانه ماده بين 40 تا 350 تخم و گاهي بيشتر بطور تكي و يا جمعي روي مواد غذائي و يا اشيأ نزديك به آن مي‏گذارد شكل تخمها بيضوي و رنگ آن شيري است كه بتدريج با رشد جنيني تغيير رنگ مي‏دهد . تخمها ظرف چند روز تا 2 هفته بسته به شرايط باز شده و از آن كرمهاي كوچكي ( لارو ) كه به رنگ سفيد يا زرد روشن با حلقه‏هاي مشخص متمايل به سبز يا صورتي است خارج مي‏شوند . سر لاروها قهوه‏اي و طول بدن آنها پس از رشد كامل كه معمولا بين چند هفته تا 2 ماه طول مي‏كشد به 17 ميلي‏متر مي‏رسد ,: لاروها پس از رشد كامل در پيله نازكي شفيره شده و بعد از يك تا چهار هفته حشره بالغ از پيله خارج مي‏شود . دوران كامل زندگي اين حشره در تحت شرايط گرم به مدت اين 4 تا 6 هفته مي‏باشد و ممكنست 4 تا 6 نسل در هر سال توليد كند .

 اين حشره به عنوان آفت جدي خشكبار شناخته شده بخصوص در مورد كشمش , ريزدانه و سولتا ناقابل اهميت است دوره لاروي را در داخل انبارها طي مي‏كند و نوع و كيفيت غذا درجه حرارت محيط جزو عوامل اساسي و تعيين كننده در مدت زندگي آنها بوده و در سرعت تكثير نسل آنها مؤثر مي‏باشد .

 4 ـ 1 ـ 3 ـ (Greg)Ephestia figuliella

 اين حشره بيشتر به كشمش , زردآلو , هلو , گلابي و انجير خشك حمله نموده و جهان وطن مي‏باشد طول بدن پروانه بالغ آن با بالهاي بسته 9 تا 10 ميلي‏متر بوده و اكثرا روزها پنهان شده و غروبها پرواز مي‏كند و حدود دو هفته زنده مي‏ماند . ماده آن تا 350 عدد تخم بطور پراكنده مي‏گذارد در هواي گرم تخمها 4 روزه باز مي‏شوند , لارو يك ماهه كامل شده و خارج از غذا در خاك و يا جاهاي ديگر پنهان يا شفيره مي‏شوند بدن لارو سفيد با چهار رديف نقطه رنگي در پشت مي‏باشد .

 4 ـ 1 ـ 4 ـ (Hubn) Ephestia elutella

 اين حشره به مغزها و بسياري از فرآورده‏ها و سبزيجات خشك و ساير محصولات انبار شده حمله مي‏كند تخمها بيضوي سفيد مايل به خاكستري و يا مايل به قهوه‏اي بوده و بطور تكي و يا در مجموعه‏هاي كوچك گذاشته مي‏شود تخمها طي 4 تا 7 روز تفريح مي‏شوند .

 رنگ لارو برحسب نوع غذا متغير بوده و سفيد مايل به زرد و يا صورتي مي‏باشد و روي بدن آن نقاط قهوه‏اي رنگ وجود دارد طول لاروهاي كامل 10 تا 15 ميلي‏متر و خيلي فعال مي‏باشند , دوران زندگي لاروي 40 تا 45 روز طول مي‏كشد , دوره شفيرگي را در ميان شيارها و شكافها به مدت 19-7 روز طي مي‏كند , حشره بالغ به رنگ خاكستري و يا قهوه‏اي است نيمه مياني بالهاي جلوئي نسبت به انتها و نوك بال روشن‏تر است و اين دو حد بالا و پائين توسط نوار باريك مايل به سفيد جدا مي‏شود . بالها در موقع استراحت به شكل پوششي بر روي بدن قرار مي‏گيرد و طول بدن حشره با بالهاي بسته 8 تا 11 ميلي‏متر و گستره بالهاي باز 14 تا 17 ميلي‏متر مي‏باشد . ماده‏ها حدود 100 عدد تخم مي‏گذارند و لاروها با تارهائي كه مي‏تنند روي مواد غذائي را مي‏پوشانند پس از كامل شدن در پيله شفيره مي‏شوند . دوره زندگي بسته به درجه حرارت و نوع تغذيه و فصل حدود 6-2 طول مي‏كشد در كشورهاي معتدله بيشتر ديده مي‏شود .

 4 ـ 1 ـ 5 ـ (L) Oryzaephilus  surinamensis

 اين حشره كاملا پهن و كم ضخامت به رنگ قهوه‏اي تيره و با طول تقريبي 2/5 تا 3/5 ميلي‏متر مي‏باشد وقتي اين حشره را در زير ذره‏بين مطالعه كنيم در هر طرف سينه آن شش دندانه اره‏اي شكل مشاهده مي‏شود ماده‏ها حدود 150 عدد تخم بطور تكي بر روي مواد غذائي مي‏گذارند و لاروها بسته به شرايط در مدت 3 تا 17 روز تخم خارج مي‏شوند لاروها سفيد مايل به زرد بوده و بطور آزادانه حركت مي‏كنند و تا 4-3/5 ميلي‏متر رشد مي‏نمايند . حشره در مدت 3 تا 10 هفته به رشد كامل مي‏رسد لاروها با چسباندن ذرات غذا به يكديگر براي خود يك پوشش محافظ مي‏سازند دوران شفيره‏اي خود را به مدت 6 تا 28 روز طي مي‏كند و بعد به صورت حشره بالغ ظاهر مي‏شوند , اين حشره سالانه داراي 4 تا 6 نسل مي‏باشد .

 در شرايط كاملا مناسب ممكنست كه دوره كامل رشد را در مدت 24 تا 30 روز طي كند .

 حالت كم ضخامتي اين سوسك باعث مي‏شود كه به داخل جعبه‏هاي مواد غذائي كه محكم بسته‏بندي شده‏اند نفوذ كند در سراسر جهان وجود دارد و بالغ آن در زمستان بيشتر در ساختمانها و انبارهاي نيمه گرم يافت مي‏شود .

 4 ـ 1 ـ 6 ـ (Herbst) Tribolium castanoum

 اين حشره يكي از گونه‏هاي بسيار متداول موجود در محيط انبارهاي محصولات غله‏اي مي‏باشد اين سوسك به رنگ قهوه‏اي مايل به قرمز و نسبتأ دراز بوده و طول بدن آن در حدود 3/5 ميلي‏متر مي‏باشد . سوسكها در حالت بلوغ بسيار فعال بوده و خيلي سريع حركت مي‏كنند معمولا تا دو سال و يا بيشتر زندگي مي‏كنند و در طول اين حدود 350 تا 400 عدد تخم مي‏گذارند تخمها ريز و چسبناك و سفيد شفاف بوده و در داخل شكافها و يا مستقيمأ روي مواد غذائي گذاشته مي‏شود . كرمهاي سفيد مايل به قهوه‏اي كوچكي در عرض 5 تا 12 روز از تخمها خارج مي‏شوند كرمها در طول 1 تا 4 ماه برحسب درجه حرارت و نوع تغذيه كاملا رشد مي‏كند و در اين موقع بطول حدود 3 تا 5 ميلي‏متر مي‏سرد . شفيره بدون پيله و به رنگ سفيد بوده و به مدت 1 تا 2 هفته در اين دوره باقي مي‏ماند و در شرايط خوب 4 تا 5 نسل در سال به وجود مي‏آورند . به سرما حساس بوده و رطوبت به تسريع رشد آنها كمك مي‏نمايند . سوسكها بندرت پرواز مي‏كنند و در تمام نقاط دنيا يافت مي‏شوند به انبارهاي گرم حمله كرده و بيشتر در محموله‏هاي گرمسيري ديده مي‏شوند .

 4 ـ 1 ـ 7 ـ (L) Carpophilus hemipterus

 اين آفت پهن و بيضوي بوده و اكثر گونه‏هاي اين جنس رنگشان از قهوه‏اي كمرنگ تا قهوه‏اي تيره متغير است ولي hemipterus.C يك لكه زرد در ابتدا و انتهاي بالپوش دارد اندازه آنها بين 4-2 ميلي‏متر مي‏باشد لارو آنها پاهاي كاذب كوتاهي دارند و يك جفت زائده كوچك در انتهاي شكم و يك جفت دندانه كوچك‏تر بالاي انتهاي شكم دارند . رنگ لاروها سفيد و يا زرد روشن است لارو اين حشرات به انواع خشكبار بخصوص كشمش و انجير حمله مي‏كند تعداد زياد آن را در خشكبار خسارت قابل توجهي به وجود مي‏آورد .

 4 ـ 2 ـ معرفي اختصاري آفات حبوبات خانواده Bruchidae

 حشرات اين خانواده سوسكهائي هستند كه تقريبأ داراي صفات ظاهري مشابهي مي‏باشند , شاخكهايشان يازده مفصلي بوده و بالپوشها انتهاي بدن را نمي‏پوشاند , پنجه‏ها چهار مفصلي است . اين حشرات خسارت زيادي بدانه‏هاي حبوبات وارد مي‏سازند و مشترك بين مزرعه و انبار مي‏باشند بعضي از گونه‏ها ابتدا در مزرعه آلودگي ايجاد نموده و سپس خسارت اصلي را در انبار به محصولات وارد مي‏آورند . وعده‏اي ديگر مي‏توانند در انبار بدون وقفه توليد مثل كنند .

 تخمگذاري اين حشرات بسته به گونه‏هاي مختلف متفاوت است و تعداد نسل آنها نيز بستگي به گونه آن دارد بعضي از گونه‏ها كه از مزرعه به انبار مي‏آيند مانند سوسك باقلا .Bruchus rufimanus Boh در سال فقط يك نسل دارند ولي گونه‏هاي ديگري كه مي‏توانند مستمرا در انبار زندگي كند مانند .Callosobruchus maculatus F چند نسل دارند . تغذيه اين حشرات مختلف بوده و لاروهاي آنها قادرند از دانه‏هاي نارس و نرم در مزرعه تغذيه كنند و يا اينكه در روي دانه‏هاي خشك حبوبات در انبار زندگي خود ادامه دهند .

 دوره رشد لاروهاي اين خانواده در رابطه‏هاي با نوع غذا و درجه حرارت و رطوبت متفاوت است و ممكنست از 20 تا 60 روز و يا بيشتر نوسان كند . گونه‏هاي اين خانواده اغلب زمستان را به صورت حشرات كامل در داخل دانه مي‏گذرانند و در بهار با گرم شدن هوا از دانه خارج شده فعاليت خود را ادامه مي‏دهند . حشرات مهم اين خانواده مي‏توان گونه‏هاي زير را نام برد :

 سوسك نخود فرنگي                     Bruchus piscr m L

 سوسك عدس                                         .lentis Boh .B

 سوسك باقالا                                .rufimanus Boh .B

 سوسك چيني                      .Callosobruchus chinensis L

 سوسك چهار نقطه‏اي                              .maculatus F .C

 و سوسك لوبيا                    Acanthoscelides obtectus say

 و گونه‏هاي زير در حال حاضر نام فارسي ندارند .

 Callosobruchus Phaseoli Cyll

 Bruchus tristis Boh

 Bruchus ervi Frol

 Bruchus emarganatus All

 Bruchus affinis Frol

 Bruchus dentipes Baudi

 اين حشرات بيشتر در مناطق معتدله و حاره انتشار دارند .

  5 ـ فوميگان‏ها

 5 ـ 1 ـ ميتل برومايد

 ميتل برومايد يا برومورد و ميتل به فرمول سيميائي  CH₃Br در تحت فشار مايع بيرنگي است كه به علت نقطه غليان پائين آن به آساني در حرارتهاي عادي بخار مي‏شود .

 در غلظت‏هاي معمولي فوميگاسيون بي بو است ولي در غلظت‏هاي زياد بوي شيرين نا مطبوع و تهوع آوري دارد ( گاهي تا مقدار %2 كلروپيكرين كه گاز اشك آوري است براي توجه افراد و جلوگيري از ورود به محيط فوميگاسيون به ميتل برومايد اضافه مي‏كنند .)

 خواص فيزيكي آن به شرح زير است :

 نقطه غليان 3/6 درجه سانتي‏گراد , نقطه انجماد منهاي 93 درجه سانتي‏گراد

 وزن مولكولي 95, وزن مخصوص گاز 3/27 در مقابل هوا در صفر درجه سانتي‏گراد

 وزن مخصوص مايع در صفر درجه سانتي‏گراد 1/732 در مقايسه با آب مقطر 4 درجه سانتي‏گراد .

 قابليت انحلال در آب 1/34 گرم در 100^CC در 25 درجه سانتي‏گراد مي‏باشد . غيرقابل احتراق بوده و حلال قوي مواد آلي به خصوص لاستيك طبيعي است . خالص آن فلزات را نمي‏خورد .

 خلوص شيميائي تجارتي %99/4 بوده و در سيلندرهاي فولادي از 20 تا حداكثر 816 كيلوگرمي و همچنين قوطي‏هاي يك پوندي (453 گرمي ) و آمپولهاي 20^CC يافت مي‏شود .

 اگرچه ميتل برومايد از اسيد سيانيدريك براي حشرات سميت كمتري دارد ولي خواص ديگر آن از قبيل سرعت و عمق نفوذ تحت فشار آتمسفري به داخل كالاها , پراكنده شدن سريع پس از خاتمه عمل و كمي قابليت انحلال در آب آن را جزو فوميگانهاي عمومي خوب قرار مي‏دهد .

 عدم قابليت احتراق اين گاز تأمين وسايل ضد حريق را منتفي مي‏سازد و پائين بودن نقطه غليان آن فوميگاسيون را در حرارتهاي كم مقدور مي‏سازد .

 5 ـ 2 ـ فسفين

 فسفين يا هيدروژن فسفره يا اسيد فسفيدريك به فرمول شيميائي PH₃ گازي است فوق العاده سمي و قابل احتراق و با بوي تند شبيه سير ( كاربيد ) كه خواص فيزيكي آن به شرح زير مي‏باشد :

 نقطه غليان منهاي 87/4 درجه سانتي‏گراد

 نقطه انجماد منهاي 133/5 درجه سانتي‏گراد

 وزن ملكولي 34/04

 وزن مخصوص گاز در مقابل هوا 1/529 در صفر درجه سانتي‏گراد

 وزن مخصوص مايع در مقابل آب 0/747 در منهاي 90 درجه سانتي‏گراد

 كمترين مقدار قابل احتراق %1/79 برحسب حجم در هوا مي‏باشد قابليت انحلال در آب 26^CC گاز در صد ميلي‏ليتر آب مي‏باشد ( خيلي كم محلول است .)

 اين فوميگان در سالهاي قبل به صورت گرد فسفر آلومينيوم كه در بسته‏هاي كاغذي بسته‏بندي شده بود مورد استفاده قرار مي‏گرفته ولي در حال حاضر بيشتر به صورت متراكم و مخلوط با كاربامات آمونيوم به شكل قرص‏هائي تهيه و در لوله‏هاي سي تائي كه هر سه لوله آن در يك قوطي بسته‏بندي شده و نيز در لوله‏هاي بيست و 10 تائي تهيه و به فروش مي‏رسد و همچنين به شكل جعبه Pellets نيز تهيه و عرضه مي‏گردد .

 5 ـ 3 ـ اسيد سيانيدريك

 اسيد سيانيدريك به فرمول شيميائي CNH مايع بيرنگي است و يكي از سمي‏ترين فوميگان‏ها به شمار مي‏آيد و به علت قابليت انحلال زياد در آب براي ميوه‏ها و سبزيجات تازه توصيه نمي‏شود . داراي بوي بادام تلخ بوده و قابل احتراق مي‏باشد ( گاهي به اسيد سيانيدريك نيز تا %2 كلروپيكرين به عنوان گاز خبركننده به منظور جلوگيري از ورود اشخاص به محل فوميگاسيون اضافه مي‏شود ) خواص فيزيكي آن به شرح زير مي‏باشد :

 نقطه غليان 26 درجه سانتي‏گراد

 نقطه انجماد منهاي 14 درجه سانتي‏گراد

 وزن مولكولي 27/03

 وزن مخصوص گاز در مقابل هوا 0/9 در صفر درجه سانتي‏گراد

 وزن مخصوص مايع در 20 درجه سانتي‏گراد 0/788 در مقابل آب مقطر 4 درجه سانتي‏گراد درجه اشتعال آن 6 تا 41 درصد حجمي بوده و در هر درجه حرارتي قابل حل در آب مي‏باشد خلوص شيميائي آن 96 تا 99 درصد و در سيلندرهاي فولادي 30 تا 75 پوندي و مقواهاي آغشته به HCN محفوظ در قوطي‏هاي مخصوص عرضه مي‏شود . همچنين مي‏توان آن را از تركيب اسيد روي املاح سيانور و يا استفاده از سيانور كلسيم كه با جذب رطوبت هوا ايجاد HCN مي‏نمايد به دست آورد . سرعت اثر اسيد سيانيدريك بسيار زياد است . چون قابليت نفوذ آن در شرايط آتمسفريك كمتر از ميتل برومايد است و از دلائل عمده استفاده از اين فوميگان در شرايط خلاء همين امر است .

 5 ـ 4 ـ دود گوگرد يا انيدريد سولفور

 دود گوگرد يا گاز انيدريد سولفور به فرمول شيميائي SO₂ گاز بيرنگي است كه داراي بوي تند و زننده‏اي مي‏باشد گازي است پايدار به طوري كه حرارتهاي بالا تا 2000 درجه سانتي‏گراد بر روي آن بي اثر است .

 خواص فيزيكي آن به شرح زير مي‏باشد :

 نقطه غليان منهاي 10 درجه سانتي‏گراد

 نقطه انجماد منهاي 75/5 درجه سانتي‏گراد

 وزن مولكولي 64/06

 وزن مخصوص گاز در مقابل هوا 2/263 در صفر درجه سانتي‏گراد

 وزن مخصوص مايع در 20 درجه سانتي‏گراد 1/434

 قابليت انحلال در آب 22/8 گرم در صفر درجه سانتي‏گراد در صد ميلي‏ليتر آب و غيرقابل احتراق مي‏باشد خلوص شيميائي آن 99/98 درصد بوده و در بسته بنديهاي بزرگ 2000 پوندي و نيز در سيلندرهاي تا 150 پوندي يافت مي‏شود .

 از آنجا كه گوگرد و سولفيت‏ها در طبيعت فراوان بوده و داراي مشخصات بخصوصي هستند گاز انيدريد سولفورو از زمانهاي خيلي قديم به عنوان ماده ضدعفوني كننده به كار مي‏رفته است معمولا در فوميگاسيون توليد گاز انيدريد سولفورو از طريق سوزاندن گوگرد به دست مي‏آيد و كمتر از كپسولهاي حاوي گاز SO₂ استفاده مي‏گردد .

  6 ـ لوازم كار

 6 ـ 1 ـ لوازم كار مورد نياز جهت فوميگاسيون با متيل برومايد به شرح زير مي‏باشد :

 6 ـ 1 ـ 1 ـ گاز ميتل برومايد در بسته‏بندي‏هاي مناسب با حجم گاز

 6 ـ 1 ـ 2 ـ لوله‏هاي مسي , برنجي , فولادي , پلاستيكي ( با دو راهي , سه راهي و چهار راهي متناسب با لوله‏ها )

 6 ـ 1 ـ 3 ـ ظروف تبخير

 6 ـ 1 ـ 4 ـ چراغهاي مخصوص ( الكلي , نفتي , گازي ) جهت تشخيص فرار گاز

 6 ـ 1 ـ 5 ـ ظروف محتوي آب گرم

 6 ـ 1 ـ 6 ـ منبع يا وسيله مولد حرارت

 6 ـ 1 ـ 7 ـ اپليكاتور جهت بازكردن قوطي‏هاي محتوي گاز

 6 ـ 1 ـ 8 ـ چادر پلاستيكي يا تارپولين و يا هر نوع پوشش غيرقابل نفوذ مناسب

 6 ـ 1 ـ 9 ـ كيسه‏هاي شني

 6 ـ 1 ـ 10 ـ ترازو

 6 ـ 1 ـ 11 ـ ماسك ² ( از نوع ماسكي كه داراي لوله تنفسي قابل اتصال به قوطي‏هاي مخصوص مي‏باشد )

 6 ـ 1 ـ 12 ـ قوطي‏هاي مخصوص ضد سم ميتل برومايد ( براي هر نوع گاز فوميگان قوطي‏هائي با مواد شيميائي بخصوص كه جاذب آن سم خواهد بود وجود دارد .)

 6 ـ 1 ـ 13 ـ علائم اعلام خطر

 6 ـ 1 ـ 14 ـ پنكه

 6 ـ 1 ـ 15 ـ وسايل كمك‏هاي اوليه

 6 ـ 2 ـ لوازم مورد نياز جهت فوميگاسيون با فسفين به شرح زير مي‏باشد :

 6 ـ 2 ـ 1 ـ قرص يا حبه‏هاي مولد گاز فسفين در بسته بنديهاي مناسب با حجم گاز

 6 ـ 2 ـ 2 ـ ماسك ³ ( طبق بند 6 ـ 1 ـ 11)

 6 ـ 2 ـ 3 ـ قوطي‏هاي مخصوص ضد سم فسفين ( طبق بند 6 ـ 1 ـ 12)

 6 ـ 2 ـ 4 ـ دستكش

 6 ـ 2 ـ 5 ـ علائم اعلام خطر

 6 ـ 2 ـ 6 ـ وسايل كمكهاي اوليه

 6 ـ 3 ـ لوازم مورد نياز جهت فوميگاسيون با اسيد سيانيدريك به شرح زير مي‏باشد :

 6 ـ 3 ـ 1 ـ اسيد سيانيدريك

 6 ـ 3 ـ 2 ـ لوله‏هاي پلي اتيلن ( با دوراهي , سه راهي و چهارراهي متناسب با لوله‏ها )

 6 ـ 3 ـ 3 ـ كاغذهاي مخصوص جهت تشخيص فرار گاز

 6 ـ 3 ـ 4 ـ ظروف محتوي آب گرم

 6 ـ 3 ـ 5 ـ منبع يا وسيله مولد حرارت

 6 ـ 3 ـ 6 ـ ماسك ⁴

 6 ـ 3 ـ 7 ـ قوطي‏هاي مخصوص ضد سم اسيد سيانيدريك ( طبق بند 6 ـ 1 ـ 12)

 6 ـ 3 ـ 8 ـ علائم اعلام خطر

 6 ـ 3 ـ 9 ـ پنكه

 6 ـ 3 ـ 10 ـ دستگاه يا پمپ ايجاد هواي فشرده در صورت استفاده از فوميگان در شرايط آتمسفريك

 6 ـ 3 ـ 11 ـ سر سمپاش (Nozzel)

 6 ـ 3 ـ 12 ـ وسايل يا جعبه كمكهاي اوليه

 6 ـ 4 ـ لوازم مورد نياز جهت فوميگاسيون با گاز انيدريد سولفورو به شرح زير مي‏باشد :

 6 ـ 4 ـ 1 ـ گوگرد يا گاز انيدريد سولفورو

 6 ـ 4 ـ 2 ـ پارچه يا چادر پلاستيك يا هر نوع پوشش غيرقابل نفوذ مناسب

 6 ـ 4 ـ 3 ـ وسيله سوزاندن گوگرد ( سيني , منقل , گودال و نظاير آن )

 6 ـ 4 ـ 4 ـ دستكش

 6 ـ 4 ـ 5 ـ علائم اعلام خطر

 تبصره : لازم به يادآوري است كه اگر عمل فوميگاسيون در Vacuum chamber اطاق خلاء از پيش ساخته و نصب شده مجهز به لوله كشي‏هاي لازم و وسايل ايجاد خلاء يا تقليل فشار , دز (dose) گاز و سيركولاسيون و تخليه انجام مي‏گيرد و همچنين در مواردي كه از اطاقكهاي روي وسايل نقليه با تجهيزات لازم استفاده مي‏شود ضرورت تدارك بسياري از براي وسايل فوق‏الذكر نخواهد بود .

  7 ـ احتياطات

 به طور كلي قبل از شروع عمل فوميگاسيون رعايت احتياطات زير ضروري است :

 الف - كنترل عدم حضور تردد انسان در محل و اطراف محل فوميگاسيون براي مدت عمل

 ب - عدم وجود حيوانات اهلي در محل فوميگاسيون و در صورت وجود انتقال آنها به محل امن .

 ج - نصب علائم اعلام خطر براي جلوگيري از ورود اشخاص به محوطه فوميگاسيون در حول و حوش محوطه و بر روي تمامي در و پنجره‏هاي ورود و خروج

 د - در دسترس بودن جعبه و وسايل كمكهاي اوليه برحسب نوع سموم مورد مصرف .

 7 ـ 1 ـ علاوه بر مطالب فوق احتياطاتي كه در موقع عمل با متيل برومايد بايد رعايت شود به شرح زير مي‏باشد :

 حداكثر غلظتي از متيل برومايد CH₃Br كه توقف در آن براي انسان ايجاد مسموميت نمي‏كند 15 قسمت در مليون است . از توقف در محيطي با غلظت فوق بيشتر از هشت ساعت در روز بايستي امتناع كرد .

 حداكثر توقف مجاز در غلظت‏هاي بيشتر از 15 قسمت در ميليون (M.P.P) به شرط آن كه از يك بار در هفته تجاوز نكند به شرح زير است :

 از آزمايشهايي كه روي حيوانات به عمل آمده و حوادثي كه طي فوميگاسيون براي اشخاص عمل كننده اتفاق افتاده اين تجربه حاصل شده است كه اگر انسان همه روزه طي كار ناچارا در غلظت‏هاي بيشتر از 15 تا 100 قسمت در ميليون قرار بگيرد به زودي دچار مسموميت شده و علائم مسموميت به صورت اختلالات عصبي در او ظاهر خواهد شد .

 چند ساعت توقف در غلظت‏هاي بين 100 تا 400 قسمت در ميليون موجب مسموميت شديد و حتي مرگ مي‏شود . به اين لحاظ توقف در غلظت‏هايي كه روي شعله چراغ تشخيص تأثير مثبت دارند بيش از چند دقيقه مجاز نبوده و در صورتي كه ضروري باشد بايد از ماسكهايي با قوطيهاي مخصوص استفاده شود . اين ماسكها داراي مخازني هستند كه محتوي مواد شيميائي بخصوص بوده كه گاز ميتل برومايد را هنگام عبور جذب مي‏نمايند ظرفيت هر مخزن ثابت است و مدت استفاده از آن برحسب غلظت گاز در هوا و سرعت تنفس استفاده كننده متفاوت مي‏باشد . حداكثر مدتي كه از يك مخزن استاندارد در غلظت‏هاي مختلف گاز مي‏توان استفاده نمود به شرح زير است :

 در محاسبه مدت مصرف مخازن مزبور بايد هميشه مرز اطمينان را منظور داشت تا از خطرات احتمالي نامطلوب پيشگيري شود ضمنأ بايد توجه داشت كه در غلظت‏هاي بيش از 60 گرم در متر مكعب نمي‏توان به حسن عمل مخازن مزبور اعتماد نمود . البته در يك فوميگاسيون صحيح احتمال قرار گرفتن اشخاص عمل كننده در غلظت‏هاي زياد ناچيز است در موقع تهويه نيز اگر پس از بازكردن درها و پنجره‏ها و به كار انداختن ونيتلاتورها ( هواكش ) با ماسك وارد محوطه فوميگاسيون شوند به علت كم شدن سريع غلظت ابتدائي خطر جدي در بين نخواهد بود .

 جذب گاز از طريق پوست

 توقف در غلظت‏هاي بالا به مدت طولاني باعث مسموميت از طريق پوست مي‏شود در صورتي كه مدت توقف در هر غلظت از آنچه كه براي استفاده از هر مخزن در آن غلظت ذكر شده تجاوز نكند خطري از اين بابت وجود نخواهد داشت .

 تماس مايع با پوست

 از ريختن و پاشيدن گاز مايع روي لباس و كفش و پوشش‏هاي چرمي و لاستيكي نظير دستكش و چكمه و غيره بايد اجتناب كرد و در صورت وقوع بايد بلافاصله لباسها را درآورد و فورا استحمام نمود و نسبت به تعويض پوشش‏ها اقدام كرد . پوشش‏هاي آلوده را بايد در معرض هوا قرار داد تا گاز موجود در آن كاملا از بين برود در صورتي كه گاز مايع مستقيمأ با پوست تماس پيدا كند به سرعت تبخير مي‏شود و اگر مدت تماس زياد باشد , پوست تاول زده و آثاري شبيه سوختگي و يا سرمازدگي ظاهر خواهد شد . در هرحال در صورت تماس ميتل برومايد با پوست بايد فورا محل تماس را با آب و صابون شست .

 7 ـ 2 ـ احتياطاتي كه در موقع عمل با فسفين بايد رعايت شود به شرح زير مي‏باشد :

 در موقع عمل با اين فوميگان بايد دستكش به دست كرد تا از تماس مستقيم دست با قرص‏ها خودداري شود در قوطي‏ها را بايد در هواي آزاد و يا اطاقي كه پنجره‏هاي آن بسته نباشد باز نمود اين موضوع در مورد بازكردن لوله‏هاي حاوي قرص نيز بايد رعايت شود . پس از بازكردن هر قوطي و هر لوله تمام محتوي آن بايد مصرف شود , در موقع كار بايد از خوردن , آشاميدن و استعمال دخانيات پرهيز نمود پس از خاتمه عمل بايد دستكش‏ها را خارج نمود و دستها را شست و شو داده و در موقع نقل و انتقال كالاي فوميگه شده براي اجتناب از استنشاق هواي آلوده به گرد و غبار كه احتمالا ممكن است حاوي ذرات تجزيه نشده قرص‏هاي سمي باشد بايستي از ماسكهاي مخصوص ضد گرد و غبار استفاده نمود .

 7 ـ 3 ـ احتياطاتي كه در موقع عمل با اسيد سيانيدريك بايد رعايت شود به شرح زير مي‏باشد :

 اگرچه با تكنيكهاي جديد فوميگاسيون توقف عمل كننده در محوطه فوميگاسيون ضروري نمي‏باشد ولي در هر حال در حين عمل با HCN هميشه بايد از ماسك با قوطي‏هاي مخصوص استفاده كرد . فوميگان يا از سيلندرهايي كه خارج از محل فوميگاسيون قرار گرفته‏اند تخليه مي‏شود و يا در داخل مخلوط فوميگاسيون از گرانول سيانوركلسيم و يا از ديسكهاي آغشته به HCN و يا با انداختن سيانور سديم در اسيد توليد مي‏شود كه در هر سه حالت عمل كننده مي‏تواند قبل از آنكه غلظت گاز توليد شده به حد خطرناكي برسد از محوطه فوميگاسيون خارج شود پس از خاتمه فوميگاسيون براي تهويه معمولا مي‏توان بعضي از درها و پنجره‏هاي ساختمان را از خارج بازكرده و دستگاههاي تهويه را نيز به كار انداخت تا غلظت گاز در هوا قبل از ورود به محوطه فوميگاسيون به اندازه لازم كم شود .

 اسيد سيانيدريك در غلظت‏هاي بالا مي‏تواند توسط پوست جذب شود بخصوص وقتي پوست مرطوب باشد اين اثر شديدتر است هرچند ماسك‏هاي تنفسي مي‏تواند اثرات HCN را تا مقدار 2 درصد حجمي دفع نمايد اما جهت جلوگيري از خطرات ناشي از جذب اسيد سيانيدريك از طريق پوست افراد عمل كننده نبايستي بيشتر از 5 دقيقه در محيطي با غلظت 0/75 درصد و يا بيش از 20 دقيقه در غلظت 0/5 درصد توقف نمايند .

 7 ـ 4 ـ احتياطات لازم جهت فوميگاسيون با دود گوگرد

 معمولا در محيطي كه از گاز انيدريد سولفور استفاده مي‏شود به علت بوي تند و مشخص آن توقف طولاني ميسر نخواهد بود و اين گاز مانند يك عامل اخطار كننده عمل مي‏كند مگر اينكه شخص به دليلي بعد از ورود به محوطه فوميگاسيون قادر به خروج از آن نگردد كه در آن صورت مواجه با خطر خفگي و مرگ خواهد شد , بنابراين با توجه به مطالب فوق هيچ توصيه مشخصي به عنوان احتياط در موقع كار با اين گاز وجود ندارد .

  8 ـ طرز عمل ( فوميگاسيون )

 8 ـ 1 ـ نحوه عمل فوميگاسيون با ميتل برومايد

 عمل فوميگاسيون با ميتل برومايد را مي‏توان هم در شرايط فشار تقليل يافته و هم فشار آتمسفريك انجام داد در شرايط فشار آتمسفريك نيز اين عمل به چند صورت در اطاقكهاي از پيش ساخته شده يا در زير چادرهاي مخصوص و اطاقهاي سيار قابل اجرا مي‏باشد .

 قبل از شرح هريك از شرايط فوق مواردي كه در طي عمل فوميگاسيون با ميتل برومايد بايستي انجام شود ذيلا بيان مي‏گردند :

 8 ـ 1 ـ الف : محاسبه مقدار گاز مورد لزوم (dose)

 عواملي كه در فوميگاسيون مؤثرند عبارتند از نوع كالا , گونه‏هاي حشرات و مراحل رشد آنها حرارت و تا حدود جزئي رطوبت . در فوميگاسيون مقدار گاز مورد لزوم برمبناي حاصلضرب غلظت در مدت در واحد حجم محاسبه مي‏گردد . دز صحيح دزي است كه مرگ ومير كافي در حشرات موجود را باعث شود .

 علاوه بر عوامل فوق‏الذكر در محاسبه مقدار فوميگان مورد نياز شرايط ديگر نيز بايستي مورد نظر قرار گيرد . مقدار فوميگاني كه حاصلضرب مورد نظر را به دست مي‏دهد تابعي است از :

 1 ـ مدتي كه براي فوميگاسيون درنظر گرفته شده .

 2 ـ مقدار گازي كه در نتيجه فرار گاز به خارج و يا به هر نحو ديگري از بين مي‏رود .

 3 ـ مقدار گازي كه جذب كالا مي‏شود .

 4 ـ نحوه انتشار گاز و سرعت نفوذ و يكنواختي آن در كليه قسمت‏هاي كالا .

 دز را مي‏توان برمبناي حجم و يا بر پايه وزن كالاي مورد فوميگاسيون محاسبه نمود .

 در مواردي كه كالا قسمتي از حجم انبار را اشغال نمايد مي‏توان آن را با استفاده از ورقه‏هاي پلاستيكي يا تارپولين پوشانده و مقدار دز را براساس حجم يا وزن كالاي زير پوشش محاسبه نمود . در صورتي كه بخواهيد تمام فضاي انبار را فوميگه نمائيد دز (dose) لازم را براساس فضاي خالي انبار و حجم اشغال شده توسط كالا و يا وزن آن محاسبه نمائيد .

 حرارت در بيست و چهار ساعت مدت فوميگاسيون به شرح زير مي‏باشد :

 دزهاي مذكور براي فضائي است كه كاملا مسدود بوده و هيچگونه امكان فرار گاز وجود نداشته باشد , دز لازم را هميشه بايد طوري حساب كرد كه قدرت مقابله با بدترين شرايط نامساعد موجود را داشته باشد تا نتيجه عمل از هر جهت مورد اطمينان باشد .

 وقتي حجم عمليات كم باشد و فضاي مورد فوميگاسيون از 60 متر مكعب تجاوز نكند ( مثلا يك اطاق 3*4*5 متر يا كوچكتر ) بايد بيست گرم گاز براي هر متر مكعب درنظر گرفت در صورت وجود حشرات مقاوم و نامساعد بودن ساير شرايط مي‏توان مقدار گاز را حداكثر تا 60 گرم براي هر متر مكعب و مدت فوميگاسيون را تا 60 ساعت افزايش داد .

 8 ـ 1 ـ ب : طرز اندازه‏گيري و تخليه دز حساب شده :

 اگر مقدار گازي كه طبق محاسبه انجام شده بايستي وارد فضاي فوميگاسيون شود مساوي گاز موجود در سيلندرها نباشد ( صرفنظر از قوطي‏هاي حلبي و يا آمپرلها ) به دو طريق مي‏توان قسمتي از گاز موجود در سيلندرها را اندازه‏گيري و خارج نمود .

 طريق اول توزين : با قرار دادن سيلندر بر روي ترازوهاي مخصوصي كه براي اين كار طراحي شده و قرائت تقليل وزن كه در نتيجه خروج گاز حاصل مي‏شود پس از آنكه مقدار گاز لازم خارج شد شير سيلندر را مي‏بندند .

 طريق دوم اندازه‏گيري حجمي : به اين ترتيب است كه ابتدا گاز مايع را وارد ظرف شيشه‏اي مدرجي كه با يك لوله شيردار ديگري به لوله‏هاي متصل به محفظه فوميگاسيون وصل شده است مي‏نمايند و پس از آنكه حجم مايع با احتساب وزن مخصوص آن به اندازه لازم رسيد شير سيلندر را بسته و سپس شير مربوط به لوله‏هاي فوميگاسيون را باز مي‏كنند حجم هر كيلوگرم گاز مايع 577/36 سانتي‏متر مكعب است .

 طرز تخليه قوطي‏هاي حلبي

 براي خروج گاز از اين قوطي‏ها وسيله مخصوص وجود دارد ( اپليكاتور ) كه جدار بدنه را سوراخ كرده و گاز را در لوله مخصوص به خارج هدايت مي‏كند اين قوطي‏ها براي فوميگاسيون‏هاي كوچك كاملا مناسب است زيرا دز مورد لزوم به صورت تعداد قوطي‏هائي كه بايد باز شود به آساني مي‏توان حساب كرد و عمل نمود . در مورد اين قوطي‏ها بايد توجه داشت كه وقتي باز شد بايد تمام محتويات آن خالي شود زيرا قابل بستن مجدد نيست , خروج متيل برومايد به صورت گاز باعث سرد شدن مايع آن شده و در هواي سرد ممكن است ضرورتأ قوطي را براي سرعت بيشتر خروج گاز در ظروف آبي كه حرارت آن از 25 درجه سانتيگراد بيشتر نباشد قرار داد .

 طرز تخليه آمپولهاي شيشه‏اي

 اين قبيل آمپولها كه توسط بعضي از سازندگان تهيه مي‏شود براي فوميگاسيون كالاي موجود در محفظه‏هاي كوچك از قبيل بشكه و نظاير آن مناسب است و كافي است آمپول را در ظرف مورد نظر شكسته و ظرف را مسدود كنيم .

 8 ـ 1 ـ ج : تخليه گاز از ظروف محتوي آن ( ظروف تبخير :)

 خروج و تبخير ميتل برومايد از ظروف محتوي آن توام با سرد شدن و جذب حرارت از محيط مجاور مي‏باشد , هرچه لوله‏هاي ناقل گاز طويلتر و محل فوميگاسيون از منبع گاز دورتر باشد احتمال سرد شدن و تقليل سرعت تبخير بيشتر است به اين لحاظ براي سرعت عمل فوميگاسيون لازم است گاز را در مسير عبور خود گرم كرد براي حصول اين منظور طرق مختلفي وجود دارد كه ساده‏ترين آنها قرار دادن لوله‏هاي ناقل در قسمتي از مسير خود در ظروف محتوي آب گرم است استفاده از لوله‏هاي طويل ( تا حدود 15 متر ) كه در حجم كوچكي تا شده باشد اكثرا متداول است اين لوله‏هاي تا شده در ظرفي كه محتوي آب گرم است قرار دارد و براي گرم كردن آب از هر نوع وسيله مولد حرارت اعم از چراغهاي گازي , نفتي و يا جريان الكتريسيته مي‏توان استفاده كرد , ولي هيچوقت نبايد لوله‏ها را در معرض مستقيم شعله يا سيمهاي سرخ شده در نتيجه عبور برق قرار داد , گاهي براي تبخير گاز ابتدا آن را وارد ظروف مسدود مسطحي مي‏كنند و سپس گاز تبخير شده را به وسيله لوله به فضاي فوميگاسيون منتقل مي‏كنند بايد توجه داشت كه عمق گاز مايع در اين ظروف بايد از 10 تا 12 ميلي‏متر تجاوز كند , به اين ترتيب انتشار گاز يكنواخت مي‏شود و مخصوصأ اگر پنكه‏اي براي بهم زدن هواي موجود در فضاي فوميگاسيون وجود داشته باشد به مراتب بهتر است .

 در هواي سرد كه حرارت آن كمتر از 15 درجه سانتي‏گراد باشد مي‏توان ظروف را به هر نحوي كه مقدور باشد گرم كرد .

 طريق ديگر كه بدون احتياج به گرم كردن گاز در مسير عبور آن مي‏باشد اين است كه در انتهاي لوله‏هاي خروجي گاز در محفظه فوميگاسيون ظروف مسطحي ( نظير بشقاب , سيني و غيره ) قرار داد تا در صورتي كه قسمتي از گاز به صورت مايع از انتهاي لوله‏ها خارج شود در داخل آن ظروف جمع آوري شده و با جذب حرارت از محيط مجاور به تدريج تبخير گردد .

 يادآوري - چون ميتل برومايد در مجاورت شعله و حرارت زياد تجزيه شده و توليد اسيد بروميدريك مي‏نمايد و اين ماده فلزات را مي‏خورد بايد احتياط كرد كه در فضاي مورد عمل هيچ نوع شعله و وسايل حرارتي الكتريكي نباشد هرچه حرارت و رطوبت زيادتر باشد اثر اسيد بروميدريك حاصله شديدتر خواهد بود .

 8 ـ 1 ـ د : طرز تشخيص فرار گاز و نقاط تراوش آن در محل فوميگاسيون

 طرق متعددي براي تشخيص و اندازه‏گيري مقدار ميتل برومايد موجود در هواي محل فوميگاسيون وجود دارد كه ساده‏ترين آنها كه بيشتر مورد استفاده است به كاربردن چراغهاي مخصوص است كه رنگ شعله آن برحسب غلظت گاز تغيير مي‏كند . وقتي تركيبات آلي در مجاورت دهانه اين چراغ سوخته و يا تجزيه شوند رنگ شعله آن تغيير مي‏كند و ميزان اين تغيير رنگ به نوع و غلظت ماده آلي بستگي دارد .

 سوخت اين چراغها برحسب ساختمان آن متفاوت بوده و ممكن است نفت معمولي , الكل صنعتي استيلن يا گاز پروپان باشد .

 حساسيت چراغهائي كه الكل يا نفت مي‏سوزاند از انواع ديگر بيشتر است ولي سهولت عمل چراغهاي پروپاني كه احتياج به گرم كردن اوليه ندارد زيادتر مي‏باشد . هيچيك از اين چراغها مقدار دقيق گاز را معلوم نمي‏كند ولي حدود تقريبي و نقاط تراوش گاز را مي‏توان با آن مشخص كرد .

 طرز كار با چراغ و نگاهداري آن :

 طرز كار به اين ترتيب است كه ابتدا چراغ را طبق دستورالعملي كه معمولا ضميمه چراغ مي‏باشد روشن نموده و در صورتي كه لوله مكيدن هوا به آن متصل نباشد آن را وصل كرده و سپس در اطراف محوطه فوميگاسيون و نقاط مشكوك به فرار گاز قرار مي‏دهيد و پس از چند ثانيه در صورتي كه رنگ شعله تغيير كرد نسبت به مسدود نمودن نقاط فرار گاز بايد اقدام نمود .

 براي استفاده صحيح از چراغ و اطمينان به تغيير رنگ حاصله بايستي نكات زير را درنظر گرفته و رعايت نمود :

 - حلقه مسي چراغ را بايد هميشه تميز نگاه داشت والا ممكن است در غياب ميتل برومايد هم رنگ شعله سبز باشد .

 - شعله را بايد طوري تنظيم كرد كه از تمام دهانه حلقه خارج شود و نه فقط از دور آن چنين شعله‏اي در هواي بدون گردو خاك و بدون گاز تقريبأ بيرنگ بوده و در حدود حلقه غيرمرئي است .

 - به محض آنكه حلقه مسي خراب يا اكسيده شود بايد آن را تعويض نمود .

 - در محيط فوميگاسيون نبايد گازهاي آلي ديگري از قبيل Freon فرئون و غيره وجود داشته باشد زيرا باعث تغيير رنگ شعله و استنباطات غلط مي‏شود .

 - از بكار بردن چراغ در محيطهائي كه گاز , نفت و بنزين يا ساير گازهاي قابل احتراق وجود داشته باشد بايد خودداري نمود .

 يادآوري - در موقع كنترل فرار گاز استفاده از ماسك ضروري است .

 8 ـ 1 ـ ه :' تهويه

 اين مرحله در موقعي است كه علل فوميگاسيون پايان گرفته و بايستي نسبت به تهويه كالا و محوطه فوميگاسيون اقدام نمود . اين عمل در مورد فوميگاسيون در محفظه‏هاي با فشار تقليل يافته با بازكردن دريچه‏هاي ورود هوا و به كار انداختن ونتيلاتور يا هواكش انجام مي‏گيرد كه به اين ترتيب هوا از يك طرف وارد و همراه با گاز از طرف ديگر خارج مي‏شود در مورد اطاقهاي ثابت فوميگاسيون كه مجهز به ونتيلاتور تخليه هوا باشد نيز به ترتيب فوق مي‏توان عمل نمود . در مورد اطاقها و محفظه‏هائي كه هيچگونه تسهيلات قبلي ندارند عمل تهويه با بازكردن در و پنجره‏ها و با گذاشتن آنها به مدت لازم ( حداقل 24 ساعت ) انجام مي‏شود . مدت تهويه به طور متوسط سه شبانه روز مي‏باشد .

 در مورد فوميگاسيون زير چادر عمل تهويه با برداشتن چادر انجام مي‏پذيرد . لازم به تذكر است كه در مراحل تهويه استفاده از ماسك توصيه مي‏شود و همچنين در صورتي كه ضرورت ايجاب نمايد كه قبل از انجام كامل عمل تخليه به محوطه‏هاي فوميگاسيون وارد شوند استفاده از ماسك ضروري است براي اطمينان بيشتر از كامل شدن عمل تهويه مي‏توان از چراغهاي ذكر شده در بند (8 ـ 1 ـ د ) استفاده نمود .

 با توجه به موارد ذكر شده در فوق كه در طي فوميگاسيون مورد عمل واقع مي‏شود در ذيل چند روش فوميگاسيون با ميتل برومايد شرح داده خواهد شد :

 8 ـ 1 ـ 1 ـ فوميگاسيون در فشار تقليل يافته اطاقك خلاء (Vacuum chamber)

 با رعايت احتياطات لازم مندرج در بند 7 ابتدا كالائي را كه بايستي فوميكه شود به داخل محفظه فوميگاسيون ( اطاقك خلاء ) كه به وسائل لازم مجهز است منتقل نمائيد بدين ترتيب كه در صورتي كه محفظه داراي ريل باشد روي واگنهاي مخصوص و در غير اين صورت كالا را در داخل اطاقك روي هم چيده به طوري كه فضاي داخل محفظه تا حد امكان پرشود سپس در محفظه را كه معمولا مجهز به زهوار مخصوص جهت جلوگيري از ورود و خروج هوا و گاز مي‏باشد كاملا بسته و محكم نمائيد و پمپ مكيدن هوا را روشن كرده در حالي كه شير ورود گاز بسته است شروع به تخليه هواي محفظه نمائيد اين عمل را تا هنگامي كه فشار داخل محفظه به حداقل لازم برسد ادامه دهيد سپس شير تخليه هوا را بسته و شير لوله گردش گاز ( سيركولاسيون ) و متعاقب آن شير گاز را باز كنيد و دز لازم را وارد محفظه نمائيد در اين حالت به علت فشار كم گاز به سرعت به داخل كالا نفوذ كرده و عمل گردش گاز ( سيركولاسيون ) غلظت يكسان آن را تأمين مي‏نمايد . آزمايشها نشان داده كه دز مؤثر براي مرگ ومير گونه‏هاي حشرات قيد شده در بند 4 در شرايط فشار تقليل يافته براي هر متر مكعب فضاي اشغال شده و خالي 40 گرم در حرارت 15 درجه سانتي‏گراد به بالا و به مدت 3 ساعت مي‏باشد .

 8 ـ 1 ـ 2 ـ فوميگاسيون در شرايط فشار آتمسفريك

 8 ـ 1 ـ 2 ـ 1 ـ استفاده از اطاقهاي ثابت ( پيش ساخته :) معمولا در جوار تأسيسات و كارگاههاي بزرگ توليدكننده مواد خوراكي كه احتمال آلودگي به آفات انباري در آنها وجود دارد اطاق يا اطاقك خاصي جهت فوميگاسيون كالاهاي آلوده ساخته مي‏شود كه مجهز به لوله كشي‏هاي لازم جهت وارد كردن گاز , تخليه و تهويه آن و نيز در بازهوارهاي مخصوص كه مانع ورود و خروج گاز مي‏شود مي‏باشد . محل استقرار اين قبيل اطاقها معمولا نزديك به درب ورودي يا درب خروجي تأسيسات و يا كارخانه مي‏باشد كه كالاي وارده در صورت آلودگي قبل از انتقال به كارگاه و يا كالاي توليدي در صورت آلودگي قبل از خروج از كارگاه فوميگه مي‏شود .

 براي فوميگه كردن كالا در اين اطاقها با رعايت احتياطات لازم در بند 7 كالاي مورد نظر را در اطاق چيده و ميزان گاز محاسبه شده را وارد اطاق كرده و با كنترل فرار گاز عمل فوميگاسيون را انجام داده و پس از خاتمه مدت زمان لازم عمل تهويه را انجام دهيد .

 8 ـ 1 ـ 2 ـ 2 ـ فوميگاسيون در انبار : در صورتي كه كارگاه فاقد محل مخصوص فوميگاسيون باشد مي‏توان كالا را در انبار و يا همان اطاقهاي نگهداري محصول فوميگه نمود جهت انجام اين كار بايستي سوراخ‏ها و منافذ ديوارها و سقف و كف اطاق با انبار را كه باعث فرار گاز مي‏شود با كچ يا سيمان و يا مواد مشابه آن مسدود كرد و نيز حاشيه شيشه‏ها و درها و پنجره‏ها را ( به استثناي يك در كه در خاتمه عمل لوله گذاري بايستي مسدود نمود ) با نوار چسب عريض كامل 3 مسدود نمائيد و چنانچه شيشه‏اي شكسته باشد بايد شيشه تعويض گردد .

 پس از انجام اعمال فوق به تناسب طول و عرض انبار و يا اطاق و كالاي مورد نظر جهت فوميگاسيون تعداد دهانه‏هاي خروجي گاز را محاسبه و عمل لوله گذاري را با قرار دادن لوله‏هاي مجهز به دو راهي , سه راهي , چهارراهي در فواصل كالا انجام دهيد .

 در صورتي كه گاز در موقع شروع فوميگاسيون گرم نمي‏شود بايستي در زير دهانه‏هاي خروجي گاز ظروف مسطح قرار داده شود . پس از خاتمه عمل لوله گذاري آخرين درب را نيز مسدود كرده و دز محاسبه شده را به داخل انبار يا اطاق وارد نموده و پس از تخليه گاز به وسيله چراغ مخصوصي نقاط مشكوك فرار گاز را كنترل نمائيد و در صورت مشاهده فرار گاز نقره يا نقاط مورد نظر را مسدود نموده و در صورتي كه فرار گاز قابل ملاحظه باشد بايستي مجددا به مقدار لازم گاز به داخل فضاي مورد فوميگاسيون وارد نمود . لازم به تذكر است كه در موقع فوميگاسيون تمام مقررات مندرج در بند 7 از جمله گذاشتن علائم اعلام خطر در حول و حوش و اطراف اطاق ضروري مي‏باشد پس از انجام عمل فوميگاسيون عمل تهويه را با بازكردن در و پنجره‏ها انجام دهيد . در اين مرحله نيز استفاده از ماسك ضروري است . مقدار ميتل برومايد لازم براي مرگ ومير حشرات مندرج در بند 4 در شرايط آتمسفريك به شرح زير مي‏باشد :

مقدار متيل برومايد لازم براي مرگ و مير حشرات مندرج در بند 4 در شرايط فشار تقليل يافته بشرح زير ميباشد:

 يادآوري : اگرچه فوميگاسيون با ميتل برومايد در حرارت كمتر از 10 درجه سانتي‏گراد مقدور مي‏باشد ولي معمولا به دلايلي انجام آن در درجه حرارت كمتر از 10 درجه سانتي‏گراد توصيه نمي‏شود .

 تذكر : موادي كه ميتل برومايد روي آنها اثر مي‏گذارد بايستي كمتر در معرض فوميگاسيون قرار گيرند ذيلا اسامي بعضي از اين مواد براي احتراز از عوارض نامطلوب ذكر مي‏شود , البته در صورت لزوم ممكن است ابتدا آزمايش مقدماتي به عمل آورده و در صورتي كه علائم نامطلوبي پيدا نشود به فوميگاسيون اقدام نمود :

 1 ـ نمكهاي يددار كه با هيپوسولفيت سديم تثبيت شده باشد .

 2 ـ نمك طعام و املاحي كه در تغذيه حيوانات اهلي به كار مي‏رود و يا املاحي كه در طبخ غذا به كار مي‏رود .

 3 ـ بعضي از پودرهاي رختشوئي

 4 ـ ابرهاي لاستيكي حمام

 5 ـ ابرهاي لاستيكي كه در بالش , كوسن و تشك وجود دارد و يا به صورت دمپايي به كار مي‏رود .

 6 ـ بالشهاي پردار

 7 ـ مهرهاي لاستيكي و نظاير آن

 8 ـ محصولات چرمي به خصوص آنها كه با تركيبات گوگردي دباغي شده باشند .

 9 ـ لوازم پشمي به خصوص آنقره‏اي

 10 ـ ابريشم مصنوعي و منسوجات ديگر كه در تهيه آنها بي سولفور دوكربن به كار رفته است .

 11 ـ بلوكهائي كه از كك و يا مخلوط كك و سيمان ساخته شده باشد .

 12 ـ زغال چوب كه نه فقط آلوده مي‏شود بلكه مقدار زيادي گاز جذب كرده و غلظت آن را كم مي‏كند .

 با توجه به موارد فوق چنانچه در اطاق يا انباري كه فوميگاسيون در آن انجام مي‏شود مواد فوق‏الذكر وجود داشته باشد بايستي قبل از عمل فوميگاسيون آنها را به جاي ديگري انتقال داد .

 8 ـ 1 ـ 2 ـ 3 ـ فوميگاسيون در زير چادرهاي مخصوص

 معمولا در فضاهاي باز و نيز در انبارهاي بزرگ كه بخواهند فقط قسمتي از فضاي آن را فوميگه نمايند جهت فوميگاسيون از چادرهاي مخصوص نظير تارپولين و يا پلي اتيلن و غيره استفاده مي‏نمايند براي اين كار با رعايت احتياطات لازم مندرج در بند 7 و گذاردن علائم اعلام خطر كالا را در فضاي مورد نظر چيده و عمل لوله گذاري را طبق آنچه در بند 8 ـ 1 ـ 2 ـ 2 آمده است انجام دهيد سپس روي كالا و لوله‏ها را با چادر مخصوصي پوشانده و اطراف چادر را براي جلوگيري از فرار گاز با كيسه‏هاي شني و يا خاك نرم كاملا مسدود نمائيد و پس از انجام اعمال مقدماتي مقدار گاز لازم را متناسب با حجم و نوع كالائي كه فوميگه مي‏شوند در زير چادر وارد كرده و پس از تخليه گاز با چراغهاي مخصوص فرار گاز را در اطراف چادر كنترل نمائيد و پس از خاتمه مدت عمل فوميگاسيون مرحله تهويه را با برداشتن چادر با رعايت احتياطات لازم انجام دهيد . مقدار متوسط دز لازم ميتل برومايد براي فوميگاسيون انواع خشكبار و حبوبات در شرايط زير چادر 32 گرم براي هر متر مكعب مي‏باشد .

 8 ـ 1 ـ 3 ـ فوميگاسيون در اطاقكهاي سيار :

 در مواردي كه حجم فوميگاسيون نسبتأ كم بوده و كالائي كه بايد فوميگه شود در مناطق مختلف يا چند روستا پراكنده باشد از اطاقهاي مجهز به وسايل لازم براي فوميگاسيون ( لوله‏هاي ورود و خروج گاز , در با زوار مخصوص , دستگاه تخليه و تقليل فشار و تهويه )... كه روي وسايل نقليه موتوري نظير وانت يا كاميون نصب شده استفاده مي‏شود در اين اطاقكها هم مي‏توان تحت فشار تقليل يافته و نيز مي‏توان تحت فشار آتمسفريك عمل فوميگاسيون را انجام داد كه نحوه عمل در اطاقكهاي سيار عينأ مشابه آنچه كه در مورد فوميگاسيون در فشار تقليل يافته و فشار آتمسفريك گفته شده مي‏باشد .

 8 ـ 2 ـ نحوه عمل فوميگاسيون با فسفين :

 با رعايت احتياطات مندرج در بند 7 عمل فوميگاسيون با فسفين را به اين ترتيب مي‏توان انجام داد كه ابتدا كالاي مورد نظر را كه به صورت فله و يا بسته‏بندي شده در گوني و يا بسته بنديهاي قابل نفوذ ديگر مي‏باشد در محل فوميگاسيون قرار داده و با توجه به شرايط فوميگاسيون مقدار گاز لازم را كه به صورت تعداد قرص و يا تعداد حبه محاسبه مي‏شود اندازه‏گيري كرد و اين قرص‏ها را درون ظروفي از قبيل سيني و يا بشقابكهائي قرار داده و ظروف محتوي قرص‏ها را در گوشه‏ها و قسمت‏هاي مياني كالا يا محل مورد فوميگاسيون در فواصل معين و نسبتأ مساوي قرار دهيد و حتي الامكان سعي شود كه تعداد قرص‏ها در ظروف به يك نسبت باشد .

 پس از عمل قرص گذاري روي كالا را با چادر مخصوص ( تارپولين يا پلي اتيلن و نظاير آن ) پوشانده و اطراف چادر را نيز با كيسه‏هاي شني و يا خاك مسدود نمائيد , نظر به اين كه اين گاز داراي بوي خاص و مشخصي است وسائلي براي تشخيص فرار گاز مورد نياز نمي‏باشد و بوي خاص آن خود نشان دهنده فرار گاز خواهد بود . پس از اتمام مدت عمل فوميگاسيون عمل تهويه را با برداشتن چادر و بازكردن در و پنجره‏ها انجام دهيد و سپس ظروف محتوي باقيمانده سم حاصل از تجزيه را برداشته و باقيمانده را در محل امني از قبيل زير خاك معدوم نمائيد .

 اگر عمل فوميگاسيون با فسفين در واگن يا كانتينر كه كالا در داخل آن قرار داده شده انجام مي‏شود مقدار مورد نياز 1/5 تا 2 برابر خواهد بود . در اين قبيل موارد توصيه مي‏شود از بسته بنديهاي كاغذي اين سم استفاده شود .

 با آنكه نوع كالاي مورد فوميگاسيون , گونه حشرات , درجه حرارت و مدت فوميگاسيون از عوامل مؤثر در مقدار دز لازم در عمل فوميگاسيون مي‏باشند معهذا مقدار گاز فسفين كه مي‏تواند در اكثر موارد مرگ و مير كامل حشرات و آفات خشكبار و حبوبات را موجب شود به شرح زير مي‏باشد :

 8 ـ 3 ـ نحوه عمل فوميگاسيون با اسيد سيانيدريك

 فوميگاسيون با اسيد سيانيدريك اگرچه در گذشته موارد مصرف متعددي منجمله عليه آفات انباري خشكبار داشته ولي به دليل قابليت انحلال زياد اين سم در آب و وجود مقداري رطوبت در خشكبار و همچنين تركيبات سمي ثابتي كه از بعضي از مواد در اقلام مختلف خشكبار مي‏دهد امروزه مصرف آن را به عنوان فوميگان خشكبار به تدريج جاي خود را به ميتل برومايد و فسفين داده است , معهذا در صورت عدم دست رسي به دو سم فوق‏الذكر ( ميتل برومايد و فسفين ) اين گاز به عنوان فوميگان قوي مي‏تواند مورد استفاده قرار گيرد .

 قبل از شروع فوميگاسيون با رعايت احتياطات مندرج در بند 7 بايستي دقت شود كه تمام وسائل ايجاد جرقه از محوطه فوميگاسيون خارج شده و شيرگاز و كليد برق قطع باشد . عمل فوميگاسيون با HCN را مي‏توان مشابه عمل فوميگاسيون با ميتل برومايد با تفاوتهائي به شرح زير انجام داد :

 8 ـ 3 ـ 1 ـ مقدار لازم HCN در شرايط آتمسفريك براي هر مترمكعب فضاي اشغال شده و خالي 32 گرم به مدت 24 ساعت در حرارت 20 درجه سانتي‏گراد به بالا و در شرايط فشار تقليل يافته براي هر مترمكعب 40 گرم به مدت 3 ساعت در 20 درجه سانتي‏گراد به بالا مي‏باشد .

 8 ـ 3 ـ 2 ـ چون نقطه قليان گاز سيانور 26 درجه سانتي‏گراد مي‏باشد بنابراين هنگام تخليه گاز از سيلندر بايد آن را در مسير گرم كرد تا به صورت گاز در فضاي محوطه فوميگاسيون وارد شود در غير اين صورت بايستي با فشار از طريق سرسمپاش Nozzel كه در نقاط مختلف محوطه فوميگاسيون قرار گرفته اسپري شود ( به صورت ذرات و قطعات ريز در تمام فضاي فوميگاسيون پخش مي‏شود ) چنانچه از مقواهاي آغشته به HCN استفاده مي‏شود بايستي از نقطه انتهائي شروع به توزيع اين مقواها نمود و به تدريج به طرف در خروجي آمده و سپس در را بسته و پنكه يا دستگاه ( سيركولاسيون ) را راه انداخت .

 توليد اين گاز با استفاده از تركيب نمودن اسيد و املاح سيانور به علت گراني آن و همچنين استفاده از سيانور كلسيم به دليل كند بودن جريان عمل معمولا متداول نيست .

 8 ـ 3 ـ 3 ـ همزمان با تخليه و ورود گاز به فضاي فوميگاسيون بايستي به وسيله پنكه‏هاي بدون جرقه هواي داخل محفظه فوميگاسيون را كاملا بهم زده و يكنواخت نمود تا توزيع گاز در همه جا يكسان باشد به وسيله سيركولاسيون نيز اين يكنواختي به دست مي‏آيد .

 8 ـ 3 ـ 4 ـ در موقع كنترل فرار گاز به جاي استفاده از چراغ Detector مي‏توان از كاغذهاي مخصوص كه برحسب غلظت گاز تغيير رنگ مي‏دهد و يا دستگاهي مجهز به گرانولهاي سفيد حاوي مواد شيميائي كه برحسب غلظت گاز اسيد سيانيدريك رنگ آن تغيير مي‏كند استفاده نمود .

 مابقي مراحل فوميگاسيون عينأ مشابه فوميگاسيون با ميتل برومايد مي‏باشد .

 8 ـ 4 ـ نحوه عمل فوميگاسيون با دود گوگرد

 با آنكه دود گوگرد يكي از قديمي‏ترين مواد ضدعفوني كننده مي‏باشد ولي امروزه كمتر از آن به عنوان فوميگان استفاده مي‏شود و بيشتر جهت اصلاح رنگ بعضي از اقلام خشكبار مورد مصرف دارد , معهذا چگونگي عمل فوميگاسيون با SO₂در ذيل به اختصار شرح داده مي‏شود :

 8 ـ 4 ـ 1 ـ اطاق دود گوگرد زني ثابت : در صورتي كه در كارگاههاي توليد و تهيه خشكبار اطاق مخصوص دود گوگرد زني وجود داشته باشد , معمولا طول و عرض اطاقها طوري ساخته مي‏شود كه كمي بيشتر از طول و عرض طبق‏هاي حاوي كالا باشد و ارتفاع اطاق نيز كمي بيشتر از ارتفاع 25 ـ 20 طبق باشد . طبق‏هاي حاوي ميوه را در اطاق روي هم چيده به طوري كه گاز و هوا بتواند از لابه لاي طبق‏ها به راحتي عبور كرده و به كليه محصول داخل طبق‏ها نفوذ كند و پس از آن دود گوگرد را مي‏سوزانند گوگرد مورد استفاده بايد حتي المقدور خالص بوده تا بهتر بسوزد و مخصوصأ بايد عاري از آرسنيك باشد گاهي براي بهبود عمل احتراق به آن حدود 5 درصد نيترات پتاسيم اضافه مي‏كنند گوگرد را مي‏توان هم در خارج از اطاق دود گوگرد زني سوزاند و دود آن را به داخل اطاق هدايت نمود و همچنين مي‏توان عمل سوزاندن را در داخل اطاق انجام داد در هر دو حالت گوگرد را در داخل گودال كوچكي و يا در منقل و سيني و نظاير آن ريخته و آن را آتش مي‏زنند در صورتي كه گوگرد در خارج از اطاق سوزانده شود گاز انيدريد سولفوروي توليد شده به قسمت بالاي اطاق دود گوگرد زني وارد شده و از آنجا به وسيله منافذ ريزي وارد اطاق مي‏گردد و هواي مورد احتياج براي احتراق از قسمت پائين اطاق وارد مي‏شود . انيدريد سولفوروي توليد شده از لابه لاي طبق‏هاي ميوه عبور نموده و به علت سنگيني آن به سمت پائين اطاق حركت مي‏كند مقدار گوگرد مورد احتياج براي هر مترمكعب اطاق گوگرد زني حدود 80 ـ 40 گرم بوده و طول مدت گوگرد زني 3 الي 6 ساعت مي‏باشد . گاهي گوگرد را در منقل يا سيني كوچكي ريخته و آن را آتش زده و در كف اطاق قرار مي‏دهند براي آن كه گوگرد به طور مرتب بسوزد بايد سقف اطاق گوگرد زني داراي منفذي باشد كه بتوان دهانه آن را به طور دلخواه كم و بيش يا باز و بسته نمود هدف از اين عمل سهولت ورود هوا به داخل اطاق و يكنواختي پخش انيدريد سولفورو به لابه لاي طبق‏ها مي‏باشد همچنين براي همگن شدن پخش دود گوگرد در اطاق دود گوگرد زني دريچه ديگري در پائين اطاق وجود دارد كه با بازو بستن تدريجي دريچه پائين و بالاي اطاق جريان هوا در داخل اطاق برقرار مي‏شود .

 8 ـ 4 ـ 2 ـ در صورتي كه در محل كارگاه اطاق مخصوص دود گوگرد زني وجود نداشته باشد كليه طبق‏هاي حاوي ميوه را روي يكديگر قرار داد و روي آن را با پارچه يا چادر و نظاير آن پوشاند , آنگاه عمل احتراق را ( طبق بند 8 ـ 4 ـ 1) انجام دهيد و پس از مدت لازم چادر را جهت انجام عمل تهويه برداريد .

  كمكهاي اوليه

 9 ـ 1 ـ علائم مسموميت از ميتل برومايد و مداواي آن

 بروز علائم مسموميت از اين گاز هميشه فوري نبوده و اكثرا با تأخير و حتي گاهي 48 ساعت بعد از وقوع مسموميت ظاهر مي‏شود , علائم مختلف مسموميت به شرح زير است و با بروز هريك از آنها شخص بايد فورا تحت مراقبت پزشكي قرار گيرد , حالت تهوع , استفراغ , گيجي , تار ديدن و دوتائي ديدن , خستگي مفرط و غيرعادي , سردرد , بي اشتهائي , احساس درد در ناحيه شكم , شكسته و يا جويده حرف زدن , اغتشاش مغزي , تشنج . اگر به محض بروز اولين علائم مسموميت شخص مسموم فورا محل فوميگاسيون را ترك و هرگونه تماس با سم را قطع كرده و خود را زير نظر پزشك قرار دهد شانس زيادي براي بهبودي كامل و رفع خطر خواهد داشت . براي برطرف كردن و معالجه مسموميت حاصل از ميتل برومايد داروي بخصوصي وجود ندارد و برحسب درجه مسموميت و علائم ظاهري آن با داروهائيكه براي رفع و تسكين آن علائم هستند به معالجه اقدام مي‏شود . از طرفي چون اكثرا علائم مسموميت با تأخير ظاهر مي‏شود روشي براي رفع فوري آنها در دست نيست , معهذا چون علائم مسموميت مشخص است مي‏توان از آن به عنوان آگاهي و اخبار اوليه استفاده كرده فورا به معالجه و رفع خطر پرداخت البته اين در صورتي است كه مسموميت حاصله در نتيجه غلظت زياد شديد و سريعأ كشنده نباشد .

 اقدامات زير براي معالجه مسموميت حاصله از ميتل برومايد برحسب علائم آن زير نظر پزشك بايستي به عمل آيد :

 1 ـ در صورتي كه تهوع توام با استفراغ باشد تزريق داخل رگي داروهاي نمكي مقوي يا محلول رينگر Ringer براي تخفيف استفراق , جلوگيري از كم شدن آب بدن و جبران مواد معدني و املاحي كه از دست رفته توصيه مي‏شود . اگر ادامه استفراغ مانع خوردن غذا از راه دهان باشد بايد به تزريق محلول گلوكز يا لوولز به طريق تدريجي و مستمر به داخل رگ اقدام نمود . تزريق مايعات بايد به اندازه‏اي باشد كه مريض به حد كافي ادرار نمايد ( تقريبأ 2 تا 3 ليتر در هر 24 ساعت .)

 2 ـ اگر با اقدامات بالا استفراغ بهتر نشود و ادامه يابد با اضافه كردن داروهاي ضد قي از قبيل سولفات آتروپين Atropin sulphate - والامين Valamine - وازانو Vasano - نويتزان Nautisan به محلولهاي نمكي يا گلوكز و يا تزريق عضلاني و يا به طريق شياف به معالجات ادامه داد .

 ممكن است در شرايط خيلي بد تجويز داروهاي مخدر ضرورت پيدا كند و در اين صورت مي‏توان يكي از دو داروي زير را تجويز و مصرف نمود :

 اول - ديلائوديد آتروپين Dilaudid Atropin (1 تا 2 ميلي‏گرم يا   تا  )

 دوم - پانتوپون Pantopon تا سه ميلي‏گرم يا grain 

 انتخاب هريك از دو داروي فوق بسته به نظر طبيب معالج خواهد بود .

 3 ـ اگر احتمال از كار افتادن قلب و دستگاه گردش خون پيش بيايد با تزريق زيرجلدي كرامين Coramine يا بنزوات كافئين سديم Coffein Sodium benzoate بايد از آن جلوگيري كرد .

 4 ـ در صورت بروز ناراحتيهاي تنفسي بايد از اكسيژن خالص و يا اكسيژن مخلوط با انيدريد كربنيك استفاده شود .

 5 ـ در صورت قطع تنفس بايد به تنفس مصنوعي زير چادر اكسيژن و يا هواي آزاد اقدام نمود . اگر مسموميت شديد باشد اختلالات تنفسي با ذات‏الريه توام خواهد بود و در آن صورت معالجات ذات‏الريه نيز بايد انجام گيرد .

 9 ـ 2 ـ علائم مسموميت ناشي از فسفين

 اگر با تمام احتياطات معموله مورد مسموميتي پيش آيد با بروز علائم زير فورا بايد نسبت به معالجه مسموم اقدام نمود :

 1 ـ سردرد , 2 ـ احساس سرگيجه , 3 ـ احساس ضعف , 4 ـ احساس فشار در سينه , 5 ـ تهوع , 6 ـ اسهال

 با بروز هريك از علائم فوق شخص مسموم بايد فورا كار را ترك كرده و به فضاي باز براي تنفس در هواي آزاد برود , مسموم را بايد گرم و آرام نگاه داشت و در صورت امكان او را به وضع راحتي روي تخت يا زمين خواباند . اگر مسموميت خفيف باشد علائم آن به خودي خود برطرف شده و عوارض بعدي نخواهد داشت در مواردي كه مسموميت شديد باشد فورا بايد به پزشك مراجعه و در صورت قطع تنفس به تنفس مصنوعي مسموم پرداخت .

 پزشك معالج بسته به نظر و تشخيص خود و برحسب مورد مي‏تواند اقدامات زير را به عمل آورد :

 الف - تنفس با اكسيژن .

 ب - تجويز داروهاي مقوي قلب .

 ج - تجويز داروهاي محرك گردش خون .

 د - در صورت احتياج انتقال خون .

 ه ' - تزريق تدريجي داروهاي نمكي مقوي يا گلوكز در خون .

 و - تزريق محلول قوي گلوكز در صورت بروز تورم ريوي

 9 ـ 3 ـ مسموميت ناشي از اسيد سيانيدريك :

 اگر به علت تمركز بيش از حد گاز در محيط عمل و يا عدم رعايت احتياطات و دقتهاي لازم مورد مسموميتي پيدا شود مي‏توان با توجه به نشانه‏هاي مقدماتي زير كه در مسموميت‏هاي ناشي از تنفس يا جذب پوستي مشترك است به شرحي كه بيان خواهد شد اقدام نمود :

 1 ـ تحريك بافت مخاطي چشمها - گلو و قسمتهاي فوقاني ناي

 2 ـ احساس سوختگي در روي زبان

 3 ـ احساس طعم فلز در دهان

 4 ـ احساس فشار در پيشاني

 5 ـ سردرد شديد

 6 ـ گيجي و عدم تعادل

 7 ـ حالت تهوع و استفراغ

 هرگاه يكي از علامات گفته شده در فوق در كسي كه در محيط آلوده به HCN حضور دارد , ظاهر شود بايستي شخص را به هواي آزاد و بخصوص بهتر است به محيط گرم برد و تحت كمكهاي اوليه قرار داد هرچند كه اثر سمي HCN خيلي سريع است اما شخصي كه در او علائم مسموميت فوق ظاهر شده ممكن است تا چند ساعت زنده بماند و در اين فاصله مي‏توان كمكهاي اوليه را در مورد مسموم انجام داد .

 موارد زير كه مخصوص مقابله با HCN است بايد در جعبه كمكهاي اوليه موجود و در دسترس باشد :

 1 ـ تعداد 12 جعبه آميل نيتريت Amylnitrirte

 2 ـ تعداد 2 آمپول سديم نيتريت (10^ccاز محلول 3 درصد )

 3 ـ تعداد 2 آمپول سديم تيوسولفات (150^cc از محلول 25 درصد )

 4 ـ تعداد يك سرنگ استريل 10^cc

 5 ـ تعداد يك سرنگ استريل50^cc

 آميل نيتريت تنها داروئي است كه توسط شخص عمل كننده مي‏تواند مورد استفاده قرار گيرد بقيه مواد فوق بايستي توسط پزشك استفاده شود .

 مراحل كمكهاي اوليه با رعايت خونسردي و بدون دستپاچگي به شرح زير توصيه مي‏شود ( شخص مسموم را نبايد با عجله به بيمارستان برده اقدام فوري در محل لازم است .)

 1 ـ اگر براي خارج كردن شخص مسموم از محيط آلوده به گاز بايستي به اطاق آلوده برويد استفاده از ماسك ضروري است .

 2 ـ شخص مسموم را به هواي آزاد برده و بر روي زمين بخوابانيد منظور از هواي آزاد هواي سرد و بيرون از ساختمان نيست ( خيلي از افراد از اطاق گرم آلوده به گاز به هوي سرد بيرون رفته‏اند و در آنجا غش نموده‏اند ) لذا مسموم را بايد به اطاق خالي از گاز HCN و با حرارت مطبوع منتقل نمود و لباسهاي آلوده را از تن او خارج كرده و در عين حال او را گرم نگهداشت .

 3 ـ يك آمپول يا كپسول آميل نيتريت را در روي يك پارچه شكسته آن را به مدت 15 ثانيه زير بيني مسموم نگه داريد اين عمل را 5 بار با فاصله‏هاي 15 ثانيه تكرار نمائيد اگر تنفس قطعဠشد تنفس مصنوعي لازم است .

 4 ـဠهرگز از طريق دهان چيزي به شخص بᙊهوش نخورانيد .

 معالجاتي كه فقᘷ توسط پزشك مي‏تواند انجام گيرد ᘨه شرح زير بيان مي‏شود :

 ( پادزهرها بايد توسط پزشك به مسموم داده شود )

 1 ـ استفاده از آميل نيتريت را قطع كرده و 10^cc از محلول سديم نيتريت 3 درصد را داخل وريد تزريق نمائيد .

 2 ـ با همان سوزن و در همان وريد و با يك سوزن بزرگتر و در يك وريد جديد50^ccاز محلول سديم تيوسولفات 25 درصد تزريق نمائيد . مسموم بايد به مدت 24 ساعت تا 48 ساعت تحت نظارت باشد اگر علائم مسموميت دوباره ظاهر شد بايد تزريق سديم نيتريت و سديم تيوسولفات تكرار شود ولي اين بار نصف مقدار قبلي بايستي تزريق شود . حتي اگر بيمار كاملا سالم به نظر برسد بايد دو ساعت بعد از اوليت تزريق به بيمار مداوا به عنوان پيش‏گيري (Prophylactic) ادامه يابد .

 اگر تنفس قطع گردد ولي نبض احساس شود فورا بايستي تنفس مصنوعي داده شود دليل اين كار نه تنها عادي كردن تنفس بلكه حفظ ضربان قلب مي‏باشد . پارچه آغشته به آميل نيتريت بايد در زير بيني بيمار قرار داده شود تا تجديد حركات تنفسي را تسريع نمايد . وقتي كه علائم تنفس ظاهر شد بلافاصله تزريق محلول‏ها بايد انجام گيرد .

 در صورتي كه مسموميت از طريق دهان و خوردن HCN ايجاد شده باشد بايستي وقتي كه بيمار بيهوش است و يا موقعي كه بهوش مي‏آيد به او مواد تهوع آور خوراند ( يك قاشق غذاخوري نمك طعام در يك ليوان آب گرم ) و اين عمل را تكرار نمود تا بيمار استفراغ نمايد و استفراغش روشن و تميز باشد .

 هر 15 ثانيه يكبار پارچه آغشته به آميل نيتريت زير بيني بيمار قرار داده شود و در تمام حالات بايستي مريض را آرام و گرم نگهداشت و در صورت لزوم تنفس مصنوعي داده شود بايستي توجه داشت كه تمام اعمال گفته شده در فوق در كمال خونسردي انجام گيرد .

 9 ـ 4 ـ مسموميت ناشي از گاز انيدريد سولفورو

 با توجه به بوي بسيار تند و مشخص انيدريد سولفورو احتمال مسموميت‏هاي حاد از اين گاز در حين فوميگاسيون بسيار كم مي‏باشد گازي است محرك به طوري كه وجود مقدار 3  1 قسمت در ميليون از اين گاز در هوا از طريق مزه نامطبوعي كه در دهان ايجاد مي‏كند قابل تشخيص مي‏باشد و نيز وجود مقدار قسمت در ميليون آن در قسمتهاي مرطوب پوست ظرف چند دقيقه موجب تحريك پوست مي‏گردد . مقدار 3 قسمت در ميليون آن در هوا از طريق بوي آن مشخص مي‏باشد و همچنين به مقدار 12 ـ 6 قسمت در ميليون باعث تحريك فوري بيني و گلو مي‏گردد كمترين مقداري از آن كه موجب تحريك چشم مي‏گردد حدود 20 قسمت در ميليون مي‏باشد . انيدريد سولفورو به سهولت در آب حل مي‏شود و تنفس آن موجب تأثير در قسمت‏هاي بالائي دستگاه تنفس مي‏گردد و ممكن است موجب جمع شدن آب (edema) در قسمت حنجره و ريه‏ها شده و مي‏تواند باعث فلج تنفس شود .

 به طوري كه در بالا قيد شد مقدار بسيار كم اين گاز توسط شخص عمل كننده خيلي سريع قابل تشخيص بود و مانع از توقف طولاني طولاني شخص در محيط عمل مي‏باشد , معهذا بايد توجه داشت كساني كه به طور مكرر ( زياد ) با اين گاز در تماس مي‏باشند ممكن است بعد از دو سال يا بيشتر دچار عوارضي از قبيل ناراحتي‏هاي گلو و بيني و تغيير يافتن حس بويائي و ذائقه و اسيدي شدن ادرار , خستگي شديد و طولاني شدن دوره سرماخوردگي بشود , بنابراين چون وقوع مسموميت حاد با اين گاز بسيار كم مي‏باشد در زمان بخصوص در اين مورد پيش بيني نشده است و در صورت وقوع مسموميت بايستي فورا مسموم را از محل عمل و آلوده به گاز دور نموده و به پزشك مراجعه نمود و در صورت لزوم از تنفس مصنوعي استفاده شود .

  تنفس مصنوعي

 از ميان روشهاي تنفس مصنوعي معمول از قبيل متد شافر Schafer ( فشار در حالت خوابيده روي شكم ,) هالجر , نيلسون (Nielson-Halger) و متد ايو ive در حال حاضر متد Nielson-Halger مؤثر بوده و توصيه مي‏شود كه اين روش به افرادي كه عمل فوميگاسيون را انجام مي‏دهند آموزش داده شود تا در صورت لزوم مورد استفاده قرار گيرد .

 روش عمل :

 حالت اول : بيمار را روي شكم خوابانده و دو دست او را تا آرنج تاكرده و آنها را روي هم گذاشته و سپس صورتش را روي دستها قرار دهيد و زانوي خود را ( تنفس مصنوعي دهنده ) در دو طرف سر بيمار قرار داده و دستها را در زير بازوهاي بيمار درست بالاي آرنجهاي او قرار دهيد . طبق شكل A

 حالت دوم : دستهاي بيمار را بالابرده و خود را به سمت عقب كشيده و بازوهاي بيمار را تا آنجا كه ممكن است به سمت خود بكشيد . ( طبق شكل B)

 حالت سوم : دستهاي بيمار را دوباره روي زمين قرار داده و دستهاي خود را ( عمل كننده ) در قسمت وسطي پشت بيمار درست زير استخوان كتف قرار دهيد بعد تنه خود را جلو برده تا هنگامي كه تقريبأ دستها به طور عمود بر بدن بيمار قرار گيرد ( طبق شكل C)

 حالت چهارم : عمل كننده بدن خود را به طرف جلو برده تا دستها به طور عمود بر بدن بيمار قرار گيرد در اين حالت وزن بدن عمل كننده يك فشار آرام و محكم و يكسان را به طرف پائين روي دستها اعمال مي‏كند و اين عمل باعث مي‏شود كه‏ها از داخل ريه به بيمار بيرون بيايد . آرنج‏ها را بايستي مستقيم نگاه داشته و فشار تقريبأ به طرف پائين روي پشت بيمار اعمال گردد . ( طبق شكل D)

 اعمال فوق بايد تا بهوش آمدن بيمار تكرار شود .

 

 

 

 

 

 

 

 

1- در بعضي از كتب و نشريات در مقابل واژه فوميگاسيون اصطلاح ضدعفوني يا تدخين نيز بكار رفته است

2- Canister

3- Canister

4- Canister