ابزار آزماشگاه

ابزار آزمایشگاه شیمی

پيپت

پيپت: معمولا 2 نوع پيپت در آزمايشگاه به كار مي رود

- حباب دار 2- ساده يا مدرج. يك پيپت حباب دار در وسط داراي مخزني است كه گنجايش پيپت روي آن ثبت شده است. در بالاي حباب در قسمت باريك يك خط نشانه (به صورت دايره سفيدرنگي) وجود دارد كه بايد پيپت را تا اين خط نشانه پُر كرد. پيپت ساده، مانند بورت درجه بندي شده است و صفر آن در بالا قرار دارد و بايد آن را مانند بورت روي درجه صفر تنظيم و تا آخر خالي كرد.

كاربرد: ابزاري ست كه در اندازه گيري حجم مايع ها به كار مي روند.

طرز استفاده: براي پر كردن پيپت، نخست بايد آن را در قسمت گود محلول قرار داد تا هنگام مكيدن محلول هوا داخل پيپت نشود. زيرا در اين صورت محلول به سرعت بالا مي آيد و وارد دهان مي شود (در صورت كم بودن محلول در ظرف). وقتي سطح محلول حدود 2 ميلي ليتر از خط نشانه گذشت، بايد دهانه پيپت را با انگشت بست و آن را با ظرف محلول بالا آورد تا هم سطح چشم شود و به طور عمودي نگاهداشت. با كم كردن فشار انگشت، قطره قطره، زيادي محلول را خارج كرد تا سطح زيرين مايع به خط نشانه برسد و در اين وضعيت دوباره با فشار انگشت بر دهانه پيپت مانع خارج شدن مايع شد. سپس بايد نوك پيپت را از محلول خارج كرد و در ظرفي كه محلول در آن بايد ريخته شود قرار داد. براي خالي كردن پيپت، فشار انگشت را بايد كم كرد. هنگام خارج كردن پيپت از ظرف دوم، ظرف را بايد كج كرد و نوك پيپت را در جايي كه محلول نباشد، به جداره ظرف تماس داد. به اين ترتيب قسمتي از مايع كه در نوك پيپت مانده خارج مي شود. براي خارج كردن اين قسمت از مايع نبايد به داخل پيپت فوت كرد.

بوته چيني (كروزه چيني):
بوته آزمايشگاهي ظرف مخروطي (مخروط ناقص) شبيه انگشتانه است كه ليه هاي آن كاملاً صاف و جداره هاي داخلي و خارجي آن صاف و صيقلي است. اگرچه بوته آزمايشگاهي را از جنس فلز (بويژه از نيكل). گرافيت و سفال (بوته گلي يا سفالي) نيز مي سازند اما اين بوته ها عمدتاً از جنس چيني تهيه مي شود و معمولاً داراي سرپوش است.

 

كاربرد:
از بوته در آزمايشـگاه معمولي براي اندازه گيري آب تبلور كات كـبود يا سولفات مس زاج سبز يا سولفات آهن و نمك قليا يا كربنات سديم به فرمول و همچنين براي ذوب قند، پارافين جامد و… استفاده مي شود. چون بوته چيني در برابر گرما (تا حدودْ1200C) مقاوم است، از آن در آزمايشگاه هاي شيمي تجزيه براي خشك كردن رسوب كردن رسوب و پختن رسوب در كوره الكتريكي استفاده مي شود.
چند نکته درباره بوته چینی
- اسيدها بر بوته اثر ندارند اما بازها سبب خوردگي بوته مي شوند. براي پاك كردن بوته تا حد امكان نبايد از اسيدها هم استفاده كرد.
- بوته هاي شكسـته را نبايد دور ريخـت زيرا از خرده هاي آنها براي آب گيري الكل و تهيه اتيلن مي توان استفاده كرد. (بوته شكسته را مي توان خرد كرده، به عنوان ماده آبگير مورد استفاده قرار داد)
- هنگامي كه از بوته براي سنجش هاي وزني استفاده مي شود نخست بايد بوته خالي را چندين بار در كوره الكتريكي در دماي معين (دماي لازم براي پختن رسوب) قرار داد و پس از سرد كردن، وزن كرد تا به وزن ثابت رسيد. اين كارها، يعني: گرم كردن، سرد كردن و وزن كردن بوته تا رسيدن به وزن ثابت پيش از پختن هر رسوب الزامي است.
شيشه ساعت:
شيشه ساعت ابزاري است و همان طور كه از نامش پيداست شبيه شيشه ساعت است و در اندازه هاي مختلف ساخته مي شود.

 

كاربرد: از شيشه ساعت براي تبخير سريع مايع ها و محلول ها استفاده مي شود.
طرز استفاده: شيشه ساعت را مانند ابزار شيشه اي ديگر، بايد شست و شو داد و در صورت لزوم آن را با دستمال خشك كرد.
گاهي براي سرعت بخشيدن به عمل تبخير، شيشه ساعت را در دهانه بشر قرار مي دهند تا با جوشاندن آب درون بشر و گرم شدن شيشه ساعت با بخار آب جوش، عمل تبخير و تبلور سريعتر انجام گيرد

قيف شيشه اي :
ابزار مخروطي شكل است كه در قسمت پايين آن لوله باريك و بلندي قرار دارد. نوك اين لوله مورب است. شيشه بدنه قيف معمولاً 60 درجه است.

كاربرد:
از قيف براي انتقال محلول از ظرفي به ظرف ديگر استفاده مي شود (به عنوان مثال براي انتقال محلول از ظرفي به بورت، استوانه مدرج، بالن پيمانه اي، قيف شيردار، ارلن و… از قيف استفاده مي شود) براي اين كار، محلول موردنظر را نخست در بشـر ريخته سپس به كمك قيف تمـيز به ظرف دلخواه منتقل مي شود.
- از قيف براي جدا كردن مايع از جامد نيز مي توان استفاده كرد. اين كار در شيمي تجزيه وزني براي صاف كردن رسوبها از اهميت ويژه اي برخوردار است.
طرزكار:
براي اين كار نخست بايد قيف راشست و خشك كرد سپس كاغذ صافي متناسب با قيف و با ذره هاي رسوب برگزيد (كاغذ صافي با قيف مناسب است كه پس از قرار دادن در قيف حدود
5/0 تا 5/1 سانتي متر از لبه قيف پايينتر باشد ـ و زماني متناسب با ذره هاي رسوب است كه آب زير صافي كاملاً زلال باشد.
براي گذاشتن كاغذ صافي در قيف ابتدا بايد آن را چندين با تا كرد، به شكل قيف درآورد و در آن گذاشت. براي اين كه كاغذ به قيف بچسبد بايد آن را خيس كرد و با انگشت تميز كاغذ صافي را كاملاً به جداره قيف چسباند. اگر كاغذ صافي كاملاً به قيف نچسبد و حبابهاي هوا بين كاغذ و جداره داخلي قيف بماند عمل صاف كردن كند مي شود.

قیف جدا کننده:
وسیله‌ای است که مایعات را بر اساس شاخص چگالی از هم جدا می‌کند مثلا اگر مخلوط یک ماده آلی و آب را که با هم قابل اختلاط نیستند در مخزن این وسیله بریزیم بر حسب چگالی، مواد در داخل این ظرف تفکیک می‌شود و ماده با چگالی بالاتر در زیر قرار میگیرد و وقتی شیر زیر ظرف را باز کنیم مایعی که دارای چگالی بالاتر است و در زیر قرار گرفته، از دستگاه خارج می‌گردد تا اینکه به مرز جدایی مایعات برسد، در چنین حالتی شیر را می‌بندیم و ظرف دوم را در زیر قیف جدا کننده قرار میدهیم و شیر را باز میکنیم و در نهایت قیف جدا کننده با موفقیت دو مایع مخلوط را از هم جدا می‌کند.

قطره چكان :

وسيله اي شيشه اي يا پلاستيكي است كه يك طرف آن داراي حباب لاستيكي قابل ارتجاع و طرف ديگر آن يك ميله شيشه اي (يا پلاستيكي) با نوك بسيار باريك است طول لوله قطره چكان با ارتفاع دهانه ظرف محتواي مايع مورد استفاده متناسب مي باشد و از چند سانتي متر تجاوز نمي كند.

كاربرد:
معمولاً از قطره چكان براي ريختن معرفها (فنل فتالئين، تورنسل، هليانتين) و يا برداشتن محلول هايي كه بخار سـمي توليد مي كنند (مانند: اسيد كلريدريك غليظ، آب برم، آمونياك و…) و يا محلول هايي كه احتمال خطر آنها هنگام ريختن به دست و لباس زياد است (مانند: محلول اسيد سولفوريك غليظ يا اسيد نيتريك غليظ) استفاده مي كنند.
طرز كار:
هنگام كار كردن با قطره چكان ابتدا با فشار دادن به لاستيك، هواي درون ميله شيشه اي را بايد خالي كرد و آن را به داخل مايع قرار داد. سپس با برداشتن فشار از روي لاستيك، مايع را به طرف ميله شيشه اي كشيد. پس از بالا كشيدن مايع، از مايع داخل آن، براي آزمايش استفاده كرد.

انواع بالن:

1-ته گرد كه توانايي حرارت هاي بسيار بالا رادارد .2-ته صاف كه توانايي حرارت هاي بسيار بالا را ندارد اما قابل ايستادن است 3-بالن حجمي: ظرفي شيشه اي با گردن باريك و دراز است كه بر روي آن خطّ نشانه حلقوي وجود دارد. گنجايش بالن حجمي با عددي كه بر روي آن نوشته شده است مشخص مي شود كه حدّ آن همان خط نشانهاست.

بالن حجمی:

كاربرد:

بالن حجمي براي 2 منظور به كار مي رود: يكي براي رقيق كردن محلول با غلظت معين، ديگري براي تهيه محلول هاي سنجيده يا استاندارد. طرز استفاده: بالن حجمـي را معمولاً با قيفـي كه در دهانه آن قـرار مي گيرد، بايد پر كرد. نخست مي توان مايع يا محلول را با سرعت تا رسيدن سطح آن به نزديك خط نشانه در بالن حجمي ريخت براي پر كردن بالن تا خط نشانه، بهتر است از قطره چكان كمك گرفت و با ريختن قطره قطره‌ محلول موردنظر آن را به طور دقيق به خط نشانه رسانيد (اين عمل را اصطلاحاً به حجم رسانيدن مي نامند). براي دقت بيشتر بايد انحناي سـطح مايع يا محلول بر خطِ نشانه مماس باشـد. در اين حالت بايد چشم را طوري نگاهداشت كه نيم دايره خط نشانه سمت آزمايش كننده، نيمه ديگر خط نشانه پشتي را كاملاً بپوشاند (ديده نشود). چون از بالن حجمي براي سنجش هاي دقيق استفاده مي شود، رعايت اين نكته بسيار ضروري است.
استوانه مدرج لوله شيشه اي استوانه اي شكل، مشابه لوله آزمايش است كه در پايه اي از جنس پلاستيك جاي مي گيرد و يا عموماً داراي پايه پهن شيشه اي است كه مي تواند آن را روي ميز به طور قائم نگهدارد. لبه آن مانند بشر، برگشتگي شيارمانندي براي خالي كردن محلول دارد. تفاوت درجه بندي آن با بورت و پيپت در اين است كه درجه هاي كوچكتر آن در پايين قرار دارد.   كاربرد: ابزاري است كه در اندازه گيري حجم مايع ها به كار مي رود. طرز استفاده: استوانه مدرج را بايد در جاي كاملاً صاف و مسطح قرار داد و هنگام ريختن يا برداشتن محلول، پايه آن را با دو انگشت محكم نگهداشت تا از افتادن و شكستن آن جلوگيري شود.

بشر:

بشر يا ليوان آزمايشگاهي وسيله استوانه اي شكل است كه در اندازه هاي مختلف از شيشه و يا پلاستيك ساخته مي شود.

كاربرد: بشـر ممكن است ساده يا مدرج باشـد. از بشر مدرج اغلب براي برداشتن حجم معيني ازمايع ها هم استفاده مي شود. از بشر مدرج يا ساده، براي برداشتن مايع ها، گرم كردنمحلول ها (از جنس شيشه اي) تهيه‌ محلول، حل كردن مواد، انتقال محلول، رسوب گيري،تهيه مواد و غيره استفاده مي شود

طرز كار:

پيش از هر كاري بايد بشر را شست. براي شستن بشر بايد با لوله شوي جداره داخلي و خارجي بشـر را ساييد تا مواد چسبنده به آن جدا شود، سپس آن را با آب معمولي شست. بسته به نوع كار مي توان بشر را مانند بورت يا پيپت شست و شو داد (يعني شستن، آب كشيدن با آب معمولي، كُر دادن با آب مقطر، كر دادن با محلول موردنظر كه بايد در بشر ريخته شود)
بيرون بشـر را پس از شست و شـو بايد با دسـتمال تميز خشك كرد، براي خشك كردن داخل آن مي توان از اين روش استفاده كرد:
- بشر را روي سه پايه و توري نسوز گذاشت و شعله چراغ گاز را دور تا دور گرداند. (شعله را نبايد داخل بشر برد زيرا اين عمل سبب شكستگي آن مي شود) تا كاملاً داخل آن خشك شود. بشر را تا مدتي به همان حال بايد باقي گذاشت تا سرد شود.
ارلن

ارلن: ارلن (يا ارلن ماير) ظرف مخروط شكلي است كه در اندازه هاي متفاوت درست مي شود و قسمت بالاي آن باريكتر و اندكي برگشته و قيفي شكل است، بدينوسيله هم مي توان از ريختن مايع به بيرون جلوگيري كرد و هم مي توان مايع را به داخل آن آسانتر ريخت.

كاربرد: ارلن ممكن است ساده يا مدرج باشد. از نوع مدرج آن براي برداشتن حجم معيني از مايع يا تعيين تقريبي حجم مايع استفاده مي شود اما نوع ساده آن براي استفاده از كارهاي گوناگون مانند گرم كردن مايع ها است.

افزون بر آن يك نوع از ارلن داراي لوله جانبي است و به ارلن تخليه موسوم است، براي صاف كردن با خلأ و نيز تهيه مواد گازي و غيره استفاده مي شود.

* همان نكته هاي گفته شده درباره بشر (از قبيل شستن و گرم كردن و…) نيز در مورد ارلن رعايت شود.

اسپاتول
ابزار چيني فلزي است كه داراي 2 قسمت مي باشد، يكي دسته و ديگري تيغه. كه كمي پهنتر است. از اسپاتول براي نرم كردن مواد جامد و برداشتن آن استفاده مي شود. لازم است يادآوري كنم كه مواد شيميايي را نبايد با دست برداشت. براي برداشتن مواد ابزاري مانند: اسپاتول، انواع قاشق هاي چيني و پلاستيكي و يا فلزي را بايد به كار برد.

لوله ی آزمایش :

لوله ای که یک سر ان بسته است و برای آزمایشات به حجم کم مایعات استفاده می شود

دماسنج :

 وسیله ای برای اندازه گیری دما که به توجه به نوع کاربرد به دو دسته ی پزشکی و معمولی تقسیم بندی می شود که تفاوت آن ها دردقت اندازه گیری و محدوده ی دمایی و لوله ی نازک داخل دماسنج است

دماسنج پزشکی دقت اندازه گیری بیشتر دارد و دمای بین 35 الی 42 درجه را اندازه می گیرد ولی دماسنج معمولی زیر صفر و بالای صفر را اندازه می گیرد .و لوله ی نازک دماسنج پزشکی خمیدگی دارد تا مایع داخل دماسنج به مخزن بر نگردد و پزشک فرصت خواندن دما را داشته باشد

البته دماسنج بر حسب نوع مایع داخل لوله به دو نوع جیوه ای و الکلی نیز تقسیم می شود

میکروسکوپ :

وسیله ای است برای دیدن اجسام کوچک  مثل سلول گیاهی و جانوری و اجزای آن ها همچنین میکروب ها مثل باکتری ها ، قارچ ها و ...

میکروسکوپ تشکیل شده از دو عدسی چشمی و شیئی که بزرگ نمایی یک میکروسکوپ از حاصل ضرب بزرگنمایی دو عدسی به دست می آید

البته نمونه هایی را می بینیم که شفاف باشد و نور از آن عبور کند

لوله شور

یک استوانه  پرز دار که دارای دسته است از سمت پرز وارد لوله می شود و لوله را مثل برس مسواک تمیز می کند.

کاغذ صافی

که معمولا دایره ای است که روی قیف شیشه ای قرار می گیرد و برای جدا ی ذرات جامد معلق در مایع به کار می رود

چراغ

که معمولا الکلی و ی گازی است برای گرما دادن به نمونه ی آزمایش

سه پایه و توری نسوز :

برای قرار دادن بشر و یا ظرف دیگر روی آن تا شعله را در زیر سه پایه قرار دهیم و نمونه ی آزمایش را حرارت دهیم

جا لوله ای

برای قرار دادن لوله ی آزمایش

آب

http://mboh.umsha.ac.ir/%5Cuploads%5C14_116_azmayeshgah%20fizik.pdf

همه توضيحات درباره آزمايشات آب

ساختار اتم

 ساختار اتم

اتم کوچکترین بخش سازنده یک عنصر شیمیایی است که هنوز هم خواص شیمیایی آن عنصر را دارد. خود اتم ها از سه جزء ساخته شده اند: الکترون، پروتون و نوترون. پروتون و نوترون در درون هسته اتم قرار دارد و الکترون به دور هسته اتم می گردد. الکترون بار منفی و جرم بسیار کمی دارد. پروتون بار مثبت و نوترون بدون بار است. جرم پروتون و نوترون برابر و حدود ۱۸۷۰ بار سنگین تر از الکترون است، بنابر این بخش عمده جرم یک اتم درون هسته آن قرار دارد. ایزوتوپ: ایزوتوپ به صورت های گوناگون یک عنصر گفته می شود که جرم آنها با هم تفاوت داشته باشد.

تفاوت ایزوتوپ های مختلف یک عنصر از آنجا ناشی می شود که تعداد نوترون های موجود در هسته آنها با هم تفاوت دارد. البته تعداد پروتون های تمام اتم های یک عنصر از جمله ایزوتوپ ها با هم برابر است. برای مثال عنصر هیدروژن دارای سه ایزوتوپ است: H هیدروژن که در هسته خود فقط یک پروتون دارد، بدون نوترون. H ۲یا D دوتریم که در هسته خود یک پروتون و یک نوترون دارد و H ۳ یا H تریتیم که یک پروتون و دو نوترون دارد. از آنجایی که خواص شیمیایی یک عنصر به تعداد پروتون های هسته مربوط است، ایزوتوپ های مختلف در خواص شیمیایی با هم تفاوت ندارند، بلکه خواص فیزیکی آنها با هم متفاوت است. عمده هیدروژن های طبیعت H یا هیدروژن معمولی است و فقط ۰۱۵۰ درصد آن را دوتریم تشکیل می دهد، یعنی از هر ۶۴۰۰ اتم هیدروژن، یکی دوتریم است. حال در نظر بگیرید که به جای یک اتم هیدروژن معمولی در مولکول آب H۲O اتم D بنشیند. آن وقت مولکول HDO به وجود می آید که به آن آب نیمه سنگین می گویند. اگر جای هر دو اتم هیدروژن، دوتریم بنشیند، D۲O به وجود می آید که به آن آب سنگین می گویند. خواص فیزیکی آب سنگین تا حدودی با آب سبک یا آب معمولی تفاوت دارد.با توجه به جانشینی D به جای H در آب سنگین، انرژی پیوندی پیوند های اکسیژن هیدروژن در آب تغییر می کند و در نتیجه خواص فیزیکی و به ویژه خواص زیست شناختی آب عوض می شود.

● تاریخچه تولید آب سنگین

والتر راسل در سال ۱۹۲۶ با استفاده از جدول تناوبی «مارپیچ» وجود دو تریم را پیش بینی کرد. هارولد یوری یکی از شیمیدانان دانشگاه کلمبیا در سال ۱۹۳۱ توانست آن را کشف کند. گیلبرت نیوتن لوئیس هم در سال ۱۹۳۳ توانست اولین نمونه از آب سنگین خالص را با استفاده از روش الکترولیز تهیه کند. هوسی و هافر نیز در سال ۱۹۳۴ از آب سنگین استفاده کردند و با انجام اولین آزمون های ردیابی زیست شناختی به بررسی سرعت گردش آب در بدن انسان پرداختند.

▪ تولید آب سنگین: در طبیعت از هر ۳۲۰۰ مولکول آب یکی آب نیمه سنگین HDO است. آب نیمه سنگین را می توان با استفاده از روش هایی مانند تقطیر یا الکترولیز یا دیگر فرآیندهای شیمیایی از آب معمولی تهیه کرد.

هنگامی که مقدار HDO در آب زیاد شد، میزان آب سنگین نیز بیشتر می شود زیرا مولکول های آب هیدروژن های خود را با یکدیگر عوض می کنند و احتمال دارد که از دو مولکول HDO یک مولکول H۲O آب معمولی و یک مولکول D۲O آب سنگین به وجود آید. برای تولید آب سنگین خالص با استفاده از روش های تقطیر یا الکترولیز به دستگاه های پیچیده تقطیر و الکترولیز و همچنین مقدار زیادی انرژی نیاز است، به همین دلیل بیشتر از روش های شیمیایی برای تهیه آب سنگین استفاده می کنند.

● کاربرد های آب سنگین

آب سنگین در پژوهش های علمی در حوزه های مختلف از جمله زیست شناسی، پزشکی، فیزیک و… کاربردهای فراوانی دارد که در زیر به چند مورد آن اشاره می کنیم.

▪ طیف سنجی تشدید مغناطیسی هسته: در طیف سنجی تشدید مغناطیسی هسته NMR هنگامی که هسته مورد نظر ما هیدروژن و حلال هم آب باشد از آب سنگین استفاده می کنند. در این حالت چون سیگنال های اتم هیدروژن مورد نظر با سیگنال های اتم هیدروژن آب معمولی تداخل می کند، می توان از آب سنگین استفاده کرد، زیرا خواص مغناطیسی دوتریم و هیدروژن با هم تفاوت دارد و سیگنال دوتریم با سیگنال های هیدروژن تداخل نمی کند.

● کند کننده نوترون

آب سنگین در بعضی از انواع رآکتورهای هسته ای نیز به عنوان کند کننده نوترون به کار می رود. نوترون های کند می توانند با اورانیوم واکنش بدهند. از آب سبک یا آب معمولی هم می توان به عنوان کند کننده استفاده کرد، اما از آنجایی که آب سبک نوترون های حرارتی را هم جذب می کنند، رآکتورهای آب سبک باید اورانیوم غنی شده اورانیوم با خلوص زیاد استفاده کنند، اما رآکتور آب سنگین می تواند از اورانیوم معمولی یا غنی نشده هم استفاده کند، به همین دلیل تولید آب سنگین به بحث های مربوط به جلوگیری از توسعه سلاح های هسته ای مربوط است.

رآکتورهای تولید آب سنگین را می توان به گونه ای ساخت که بدون نیاز به تجهیزات غنی سازی، اورانیوم را به پلوتونیوم قابل استفاده در بمب اتمی تبدیل کند. البته برای استفاده از اورانیوم معمولی در بمب اتمی می توان از روش های دیگری هم استفاده کرد. کشورهای هند، اسرائیل، پاکستان، کره شمالی، روسیه و آمریکا از رآکتورهای تولید آب سنگین برای تولید بمب اتمی استفاده کردند.با توجه به امکان استفاده از آب سنگین در ساخت سلاح هسته ای، در بسیاری از کشورها دولت تولید یا خرید و فروش مقدار زیاد این ماده را کنترل می کند. اما در کشورهایی مثل آمریکا و کانادا می توان مقدار غیر صنعتی یعنی در حد گرم و کیلوگرم را بدون هیچ گونه مجوز خاصی از تولید کنندگان یا عرضه کنندگان مواد شیمیایی تهیه کرد.

هم اکنون قیمت هر کیلوگرم آب سنگین با خلوص ۹۸۹۹درصد حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ دلار است. گفتنی است بدون استفاده از اورانیوم غنی شده و آب سنگین هم می توان رآکتور تولید پلوتونیوم ساخت. کافی است که از کربن فوق العاده خالص به عنوان کند کننده استفاده شود از آنجایی که نازی ها از کربن ناخالص استفاده می کردند، متوجه این نکته نشدند در حقیقت از اولین رآکتور اتمی آزمایشی آمریکا سال ۱۹۴۲ و پروژه منهتن که پلوتونیوم آزمایش ترینیتی و بمب مشهور «Fat man» را ساخت، از اورانیوم غنی شده یا آب سنگین استفاده نمی شد.

● آشکار سازی نوترینو

رصد خانه نوترینوی سادبری در انتاریوی کانادا از هزار تن آب سنگین استفاده می کند. آشکار ساز نوترینو در اعماق زمین و در دل یک معدن قدیمی کار گذاشته شده تا مئون های پرتو های کیهانی به آن نرسد. هدف اصلی این رصدخانه یافتن پاسخ این پرسش است که آیا نوترینوهای الکترون که از همجوشی در خورشید تولید می شوند، در مسیر رسیدن به زمین به دیگر انواع نوترینوها تبدیل می شوند یا خیر. وجود آب سنگین در این آزمایش ها ضروری است، زیرا دوتریم مورد نیاز برای آشکارسازی انواع نوترینوها را فراهم می کند.

● آزمون های سوخت و ساز در بدن

از مخلوط آب سنگین با ۱۸O H۲ آبی که اکسیژن آن ایزوتوپ ۱۸O است نه ۱۶O برای انجام آزمایش اندازه گیری سرعت سوخت و ساز بدن انسان و حیوانات استفاده می شود. این آزمون سوخت و ساز را معمولا آزمون آب دوبار نشان دار شده می نامند.

● تولید تریتیم

هنگامی که دوتریم رآکتور آب سنگین یک نوترون به دست می آورد به تریتیم ایزوتوپ دیگر هیدروژن تبدیل می شود. تولید تریتیم به این روش به فناوری چندان پیچیده ای نیاز ندارد و آسان تر از تولید تریتیم به روش تبدیل نوترونی لیتیم ۶ است. تریتیم در ساخت نیروگاه های گرما هسته ای کاربرد دارد.

ادامه نوشته

مسمومیت

شماره ارسال: #1

اقسام مسمومیت

مسمومیت به مجموعه واکنشهایی گفته می‌شود که بعد از آلودگی با مواد مضر سلامتی ، سمهای تولید شده برخی میکروارگانیسمها ، افزایش مقدار یک ماده معمول در بدن ، اتفاق می‌افتد. ریشه لغوی intoxoication از کلمه یونانی Toxicon به معنای ماده شیمیایی مضر گرفته شده است.

مفاهیم کلی
عوامل مسمومیت‌زا می‌توانند باکتریها ، ویروسها ، برخی انگلها ، فلزات خاص و مواد پروتوزا باشند. این آلودگیها می‌توانند همچنین در انسان ایجاد بیماری عفونی کنند و یا اینکه فقط تحت تاثیر سموم مترشحه آنها ، مسمومیت ایجاد گردد. در بعضی مواقع مسمومیتها و عفونتها می‌توانند تواما ایجاد گردند. طبق نظریه Park و Harrigan مسمومیتهای ایجاد شده توسط میکروارگانیسمها به مراتب بیشتر از مسمومیتهای شیمیایی اتفاق می‌افتند.



در ممالک متحده آمریکا ، بین سالهای 1977 تا 1981 حدود 954 اپیدمی ثبت شده که همگی به علت مصرف غذای آلوده ایجاد شده‌اند. متاسفانه ، در کشورهای جهان سوم و حتی در بسیاری از ممالک اروپایی آمار دقیقی از اپیدمیها و بویژه تعداد انواع مسمومیتها و بیماریهای ناشی از مرف غذای آلوده در دسترس نیست. بد نیست بدانیم کارشناسان سازمان بهداشت جهان ، مقدار نوزادان شیرخوار و اطفال ، زیر پنج سال را در 1980 در اثر اسهالهای ناشی از مسمومیت ، جان خود را از دست داده‌اند.

انواع مسمومیت
مسمومیت غذایی
طی سال‌های اخیر وقوع مسمومیت‌ها و بیماری‌های میکروبی ناشی از غذا نه‌تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه یافته نیز که از استانداردهای بهداشتی بالایی برخوردارند، به نحو چشمگیری افزایش یافته است.

این نوع مسمومیت‌ها از عمده بیماری‌های جوامع کشورهای مختلف جهان به‌شمار می‌رود. طبق مطالعات انجام شده، همه ساله بیش از هزار میلیون مورد اسهال حاد در بین بچه‌های زیر پنج سال در ممالک آفریقا، آسیا (به استثنای چین) و آمریکای لاتین اتفاق می‌افتد که به مرگ بیش از پنج میلیون نفر منجر می‌شود در حالی که موارد واقعی مسمومیت‌های غذایی ۱۰ تا ۱۰۰ برابر بیشتر از موارد دیگرگزارش شده است.

بسیاری از میکروب‌ها در گذشته به عنوان عامل مسمومیت غذایی محسوب نمی‌شدند اما اخیراً تحت عنوان میکروب‌های بیماری‌زای پنهان یا نوظهور شناسایی شده‌اند، اهمیت این میکروب‌ها در ایجاد مسمومیت غذایی روز به روز بیشتر می‌شود به‌خصوص این‌که برخی از آنها قادرند تحت شرایط یخچالی و در محیط با اکسیژن کم زنده مانده و رشد کنند و برخی نیز حتی با تعداد اندک قادر به ایجاد بیماری هستند که این مورد زنگ خطری جدی برای سلامت مصرف کنندگان مواد غذایی است.

عوامل ایجاد مسمومیت

میکروب‌ها مسئول بخش عمده‌ای از مسمومیت‌های غذایی هستند، هرچند که در این میان نباید آلودگی غذا با انواع مواد افزودنی، فلزات سنگین (مانند سرب، آرسنیک، جیوه و کادمیوم)، باقی‌مانده سموم دفع آفات نباتی و همچنین سایر مواد سمی‌ که در مراحل تولید، نگهداری و فرآوری غذا ایجاد می‌شوند (مانند نیتروزامین و آفلاتوکسین) را از نظر دور داشت.

غذاهای مسموم کننده معمولاً بو یا مزه ناخوشایندی ندارند، اما پس از مصرف علایم بالینی بسیار حادی ایجاد می‌کنند.میکروب‌هایی که مواد غذایی را آلوده می‌کنند با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند اما همین موجودات زنده میکروسکوپی تحت شرایطی خاص می‌توانند با تولید سموم ویژه‌ای در مواد غذایی، مسمومیت‌های بسیار خطرناکی ایجاد کنند که برخی از آنها می‌تواند کشنده باشد، هرچند که اغلب این مسمومیت‌ها معمولاً ظرف ۲۴ ساعت برطرف می‌شوند.

سالمونلاها، کلستریدیوم بوتولینوم، کلستریدیوم پرفرنژنس، استافیلوکوک طلائی، اشریشیا کلی، شیگلا، یرسینیا و باسیلوس سرئوس از جمله باکتری‌هایی هستند که به‌طور معمول در ایجاد انواع مسمومیت‌های غذایی نقش دارند.

در مقایسه با باکتری‌ها، نقش ویروس‌ها در ایجاد بیماری‌های غذایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است که شاید دلیل عمده آن مربوط به مشکلات تکنیکی برای جداسازی ویروس‌ها از مواد غذایی و کشت آنها باشد.

انگل‌های تک‌یاخته‌ای نیز قادر به رشد در مواد غذایی نیستند ولی کیست آنها می‌تواند به مدت طولانی در غذا به حیات خود ادامه دهد که از میان آنها می‌توان به آمیب آنتاموبا هیستولیتیکا، ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم اشاره کرد. حضور قارچ‌ها نیز در مواد غذایی از نظر تولید مواد سمی‌ موسوم به مایکو توکسین‌ها حائز اهمیت است.

مسمومیت با سالمونلا

سالمونلوزیس نام عفونتی است که به‌وسیله باکتری سالمونلا ایجاد می‌شود. از جمله مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، ماهی دودی و شیر خشک.

به گفته کارشناسان بهداشت مواد غذایی، احتمال آلودگی غذاهایی که پروتئین بالایی دارند (مانند شیر و صدف خوراکی) با گونه خاصی از این باکتری به نام سالمونلا تیفی (عامل تب تیفوئید) بسیار محتمل است.

همچنین پس از مصرف غذاهای پخته‌ای که قبل از مصرف مجدد خوب گرم نشده‌اند یا سرد مصرف شده‌اند، ممکن است این نوع مسمومیت بروز نماید.

به گفته پزشکان، علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود و ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند. علایم و نشانه‌های این مسمومیت شامل تب، خستگی، سردرد، تهوع، استفراغ، اسهال آبکی شدید، ضعف، درد شکم و کم شدن آب بدن است.

مسمومیت با کلستریدیوم بوتولینوم

بوتولیسم از جمله مسمومیت‌های غذایی شدید و کشنده است که توسط سم حاصل از کلستریدیوم بوتولینوم، که یک باکتری بی‌هوازی است، ایجاد می‌شود. این باکتری ممکن است در فراورده‌های غذایی و غذاهای خانگی که به‌صورت غلط تهیه شده‌اند و یا در شرایط غیر بهداشتی و نامناسب نگهداری می‌شوند، ایجاد شود.

به گزارش ستاد مرکزی اطلاع‌رسانی داروها و سموم وزارت بهداشت، برخی از مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: سوسیس، کالباس، کنسرو ماهی، کنسرو ذرت، کنسرو لوبیا، کشک خانگی و عسل خام خالص (بوتولیسم نوزادان). به همین دلیل است که پزشکان مؤکداً به مادران نوزادان زیر یک سال توصیه می‌کنند که به آن‌ها عسل ندهند.

بوتولیسم اگرچه نادر است ولی اغلب کشنده است. علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود، یعنی ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند.

علایم و نشانه‌های بوتولیسم شامل تاری دید، دوبینی، افتادگی پلک فوقانی، عدم توانایی حرکتی، اختلال تکلم، لکنت زبان، سختی بلع و خشکی و درد گلو است. سایر علایم می‌تواند به صورت خشکی دهان، یبوست، بند آمدن ادرار (احتباس ادراری) بروز کند.

بیمار معمولاً هوشیار و بدون تب می‌باشد. مهمترین اقدام درمانی در این مسمومیت تجویز سریع «ضد سم» در مراکز درمانی است که در صورت عدم درمان ممکن است فرد مسموم در اثر فلج تنفسی فوت کند.

مسمومیت با استافیلوکوک طلایی

به گفته بسیاری از کارشناسان این نوع مسمومیت غذایی نیز به اندازه سالمونلوزیس شایع است. علت اصلی این مسمومیت تولید نوعی سم روده‌ای توسط گروه خاصی از باکتری استافیلوکوک طلائی است.

بررسی‌های انجام شده نشان داد که مصرف شیر و سایر خوراکی‌های آلوده مهمترین علت بروز این بیماری است. آلودگی غذا می‌تواند در اثر تماس ترشحات بینی، گلو و دست افراد آلوده به میکروب ایجاد شود و به همین دلیل است که افرادی که در زمینه تهیه و تولید مواد غذایی فعالیت می‌کنند باید دارای کارت بهداشتی سلامت باشند چون مواد غذایی پس از پختن و در حین برش یا خرد کردن می‌تواند به این باکتری آلوده شود.

فراورده‌های گوشت و مرغ، سس‌ها، آبگوشت، شیرینی‌های خامه‌ای یا کرم‌دار، سالاد ماهی، شیر، پنیر و به‌طور کلی غذاهای با محتوای پروتئینی بالا از جمله مواد غذایی هستند که مسمومیت با استافیلوکوک طلایی در آن‌ها گزارش شده است.

علایم و نشانه‌های این مسمومیت عبارتند از: استفراغ ناگهانی، دردهای شکمی‌ و اسهال که در موارد حاد ممکن است خون و بلغم در مدفوع ظاهر شود. در این نوع مسمومیت بر خلاف نوع سالمونلایی تب نادر بوده و مرگ کمتر روی می‌دهد.


مسمومیتهای ناشی از مواد دارویی و شیمیایی

مواد خارجی یافت شده در غذاها که امکان دارد ایجاد مسمومیت بنماید فقط محدود به میکروارگانیسمها و سایر عوامل بیولوژیک و سموم مترشحه از آنها نمی‌شود بلکه انواع مواد شیمیایی و داروهایی که به نوعی مواد غذایی را آلوده می‌کنند نیز می‌توانند ایجاد مسمومیت کنند. عوارض ناشی از این دسته مسمومیتهای ناشی از مواد غذایی اغلب در دراز مدت تظاهر می‌یابد. و با استعمال و کاربرد داروها و مواد شیمیایی امکان اینکه انسان در کل عمر خود در معرض مسمومیت قرار بگیرد امکان پذیر می‌باشد.

اکثر این داروها و مواد شیمیایی مثل انواع آنتی بیوتیکه ، داروهایی مثل کوکسیدیوستاتیک و یا تیرئوستاتیک ، برخی هورمونها ، داروهای آرام بخش ، هر کدام با مصرف خاص به دامهای مورد مصرف انسان تزریق شده یا به عنوان مکمل غذایی توسط آنها مصرف می‌شود که بقایای اینها در انسان می‌توانند سرطان‌زا ، موتاژن و یا حتی تراتوژن و نیز آلرژی‌زا و یا مسموم کننده باشند. به عنوان مثال ، داروهای تیرئوستاتیک ، به علت پایین آوردن میزان فعالیت غده تیروئید مانع سوخت و ساز کامل در بدن دامها شده و وزن آنها بالا می‌رود ولی همین باعث شده کیفیت گوشت این دامها پایین آمده و ضمنا سریع فاسد شوند. به خاطر همین استفاده از این داروها ، در کشورهایی مثل آلمان ، ممنوع است و صرفا جهت درمان بکار برده می‌شود.

مسمومیت ناشی از فلزات سمی
برخی فلزات سنگین مثل آهن جهت حیات ضروری می‌باشند. در حالی که بقیه مثل سرب در همه ارگانیسمها وجود دارند اما هیچ هدف بیولوژیک سودمندی را دنبال نمی‌کنند. فلزات سنگین موجود در محیط مثل جیوه ، خطری برای ارگانیسمهای جاندار محسوب می‌شوند. بعضی از قدیمی‌ترین بیماریهای انسان را می‌توان به مسمومیت با فلزات سنگین در رابطه با توسعه معادن فلزات ، تصفیه و استفاده از آنها نسبت داد. حتی با وجود شناخت فعلی از خطرات فلزات سنگین ، میزان وقوع مسمومیت در حد قابل ملاحظه‌ای باقی مانده و نیاز به اقدامات پیشگیری کننده و درمان موثر همچنان احساس می‌شود.

هنگامی که مسمومیت با فلزات روی می‌دهد، ملکولهای شلات کننده تجویز می‌شوند تا با اتصال به فلز ، رفع آن از بدن تسهیل گردد. به عنوان مثال ، مسمومیت ناشی از تتراتیل سرب یا تترامتیل سرب که در برخی از انواع بنزینها به عنوان ضربه‌گیر بکار گرفته می‌شود، از طریق پوست ، گوارش و تنفس جذب بدن شده و در بافتهای نرم بویژه کبد و دستگاه اعصاب مرکزی توزیع می‌گردد و موجب بی‌خوابی ، توهمات ، هذیان ، لرزش و تشنج می‌شود و در آخر ، ممکن است سبب مرگ شود. امروزه با افزایش مصرف بنزین فاقد سرب ، این نوع مسمومیت نیز رو به کاهش است.

مسمومیت ناشی از مواد دفع آفات و حشره کشها
این مواد با هدف افزایش میزان محصولات کشاورزی بکار برده می‌شود. اما در کنار مزایای استفاده این مواد معایبی نیز وجود دارد که مهمترین آنها باقیماندن این سموم در علوفه و بدن دامهای مختلف و نهایتا انسان می‌باشد. مصرف علوفه توسط دامها ، موجب آلوده شدن شیر و گوشت آنها می‌گردد. تعیین حد مجاز آلودگی به مواد دفع آفات و ارزشیابی آن کار دشوار و مستلزم انجام آزمایشهای متعدد است. برخی از اینها تحت تاثیر باران ، نور آفتاب ، تغییرات فیزیکوشیمیایی و آنزیماتیک دائما در حال تغییراند. به خاطر همین ، در ارزشیابی باید مواد حد واسط را هم در نظر گرفت که برای اینکار هم از مواد رادیواکتیو استفاده می‌کنند.



مسمومیت ناشی از مواد پروتوزا
کلیه مواد غذایی با منشا گیاهی و دامی حاوی عناصر طبیعی‌اند، اما پخش مواد پروتوزا در محیط و انتقال آن به گیاهان و دامها ، راهی را برای آلوده سازی بدن انسان بوسیله این مواد پرتوزا باز می‌کند که این مواد پرتوزا به علت قدرت یونیزاسیون بالای خود موجب اختلالاتی در ساختار ملکولی و اعمال فیزیولوژیک سلولهای و بافتهای بدن شده، انهدام بافتی ، تومورهای سرطانی ، خونریزیهای مخاطی و بسیاری از عوارض جنبی دیگر را سبب می‌گردند.

وجود هر کدام از این اختلالات ، ممکن است به ایجاد مسمومیت نیز بیانجامد. به خاطر همین اقدامات لازم را جهت پیشگیری از آلودگی گیاه و دام انجام داد از آنجمله ، افزودن ایزوتوپهای مقاوم به خوراک دامها که با عناصر رادیوایزوتوپ به رقابت می‌پردازند، تا از میزان جذب آنها توسط ارگانیسم کاسته شود. یا اینکه با نگهداری طولانی گوشت ، صبر کرد تا نیمه عمر رادیوایزوتوپ ها تمام شود.

علائم مسمومیت
بر حسب نوع مسمومیت علایم هم فرق می‌کند. خواب آلودگی یا کما (در مسمومیت با مواد مخدر) ، شکم درد ، استفراغ و اسهال (در مسمومیت با تحریک کنندگان روده‌ای) ،‌ افزایش بزاق دهان ، انقباض و کوچک شدن مردمک چشمها (در مسمومیت با حشره کشها) ، سوختگی اطراف لب و دهان (در مسومیت با مواد سفیدکننده) ، اسپاسمهای عضلانی (در مسمومیت با استریکنین) ، تشنج (در مسمومیت با محرکهای سیستم عصبی) ، ریزش عرق و تند شدن تنفس (در مسمومیت با داروها اعصاب) ، صورتی شدن رنگ پوست (در مسمومیت با منواکسید کربن) ، تاولهای پوستی (در مسمومیت با منواکسیدکربن و داروهای ضد افسردگی).

اقدامات اساسی
تحقیق کنید چه ماده‌ای باعث مسمومیت شده است.
اگر نشانه‌هایی از سوختگی اطراف دهان بود و به او به آهستگی ، یک لیوان آب یا شیر بدهید.
مصدوم چه بیهوش باشد چه هوشیار در وضعیت رکیاوری (شکم به طرف زمین) قرار بدهید.
ظروفی که ماده سمی در آن بوده را همراه با مصدوم به بیمارستان ببرید.
هیچگاه تلاش نکنید فرد مسموم استفراغ کند.
اگر بیهوش شده است هنگام تنفس مصنوعی مطمئن شوید که دهان او از مواد سمی پاک شده در غیر اینصورت از بینی تنفس مصنوعی بدهید.

استاندارد آب

ژي دي اف استاندارد آب

http://shc.sums.ac.ir/water_lab4.htm

استاندارد آب

http://shc.sums.ac.ir/water_lab2.htm

شیر

http://health20.blogfa.com/post-90.aspx

آزمایش شیر

ماکارانی

فرایند تولید ماکارونی : مراحل تولید غیر مداوم ماکارونی
    
    1)تحویل آرد به کارخانجات و استقرار آرد در انبار مواد اولیه
    
    2)کنترل کیفیت آرد و آب مصرفی
    
    3)تخلیه آرد در قیف دستگاه غربال کننده وانتقال دهنده (در قسمتی که اصطلاحا در     کارخانه به آن چاله آرد یا کته می گویند.)
    
    4)انتقال آرد توسط سیستم هلیس یا مارپیچ به دستگاه پرس
    
    5)مخلوط شدن آرد و آب و تشکیل خمیر تقریبا یکنواخت
    
    6)خروج خمیر تحت خلا و فشار از قالب های مورد استفاده
    
    7)شکل گرفتن خمیر بصورت رشته ای یا فرمی
    
    8)انتقال تریلی حامل نی ها یا سینی ها به درون گرمخانه ها
    
    9)خشک شدن محصولات در دمای 50 – 60درجه سانتی گراد در مدت زمان حداکثر 48 ساعت.
    
    10)انتقال فراورده های خشک شده به سالن برش یا بسته بندی
    
    11)برش و توزین محصولات در ضمن جداسازی ماکارونی های نامناسب
    
    12)بسته بندی محصول در سلوفان
    
    (تذکر:در این واحد تولیدی بسته بندی توسط دستگاه های نیمه اتو ماتیک ساخت کشور     انجام می شود.)
    
    13)انجام امور کنترل کیفیت بر روی محصول
    
    14)انبار کردن محصولات بسته بندی شده
    
    15)ارایه محصول به بازار مصرف
    
    
    
    کنترل کیفیت محصول :
    
    هر واحد با داشتن آزمایشگاه کنترل کیفی کاملا مجهز به وسایل و تجهیزات پیشرفته     از طریق آزمایشات فیزیکی ،شیمیایی میکرو بیو لوژی کیفیت محصول تولیدی را روزانه     مورد آزمون قرار می دهد .چنانچه محصول با استاندارد مربوط مطابقت داشت گواهی     خروج محصول از کارخانه برای ورود به بازار داده می شود .
    
    ارزش غذایی در هر 100گرم ماکارونی
    
    پروتیین: 1? - 10 گرم
    
    انرژی : 350 کیلو کالری
    
    هیدرو کربنات: 10/74 گرم
    
    چربی: 4/1گرم 

آزمایشات مواد غذایی

زمايش و آگاهي از ويژگي هاي شيميايي و ميكروبي مواد غذايي و آشاميدني براي مصرف انسان و خوراك دام، طيور و آبزيان نه تنها ضامن سلامت مصرف كننده است، بلكه براي توليد كنندگان محصول نيز لازم و ضروري مي باشد. كنترل كيفي مواد غذايي و خوراك دام وطيور، شناسايي مواد شيميايي مختلفي كه در صنعت جهت اهداف خاصي به غذا اضافه مي گردند، بررسي باقيمانده آنتي بيوتيك ها كه بعنوان مكمل غذايي و يا در موارد معالجه دام ها مصرف مي شوند و نيز تعيين آلودگي مواد غذايي به فلزات، مواد شيميايي، حشره كش ها و آفت كش ها از ديگر اهداف آزمايش مواد غذايي مي باشد.
آزمايشگاه مواد غذايي پاستور افتخار دارد اعلام نمايد كه با تلاش فراوان موفق به راه اندازي يكي از پيشرفته ترين و مجهز ترين آزمايشگاه هاي مواد غذايي و آشاميدني بخش خصوصي در سطح كشور شده است. در حال حاضر مجموعه اي كامل از آزمايشات مواد غذايي و خوراك دام، طيور و آبزيان در اين آزمايشگاه به شرح زير انجام مي شود:

* آناليز شيميايي و فيزيكي مواد غذايي
* آزمايشات ميكروبي مواد غذايي و آشاميدني
* جستجوي مايكوتوكسين ها در مواد غذايي
* تعيين باقي مانده دارويي در مواد غذايي
* اندازه گيري هيستامين در مواد غذايي
* كنترل ميكروبي و كيفي مواد غذايي جهت صادرات و واردات
* آناليز كامل آب و فاضلاب
* ساير آزمايش‌ها

1- آناليز شيميايي و فيزيكي مواد غذاي

در آزمايشگاه مواد غذايي پاستور از روشهاي كلاسيك (فيزيكي و شيميايي) و روشهاي دستگاهي جهت تجزيه مواد غذايي استفاده مي شود. در روشهاي كلاسيك اغلب از وسايل ساده آزمايشگاهي و بكارگيري واكنشهاي مختلف استفاده مي شود ولي در روشهاي دستگاهي، تجهيزات مدرن آزمايشگاهي كاربرد دارند.
اندازه گيري رطوبت
آب قسمت عمده اي از تركيبات مواد غذايي و خوراك دام وطيور را تشكيل مي دهد. قسمتي از آب مواد غذايي به آساني توسط فشار يا حرارت خارج مي شود ولي قسمتي ديگر از آب محتوي كه به صورت الصاق يا تركيب در ماده غذايي موجود است به سختي خارج مي شود كه به آن "آب پيوسته" گويند. كارشناسان آزمايشگاه مواد غذايي پاستور اندازه گيري رطوبت ماده غذايي را به دو علت زير توصيه مي نمايند:
1- تشخيص خلوص ماده غذايي، در مواردي كه به ماده غذايي آب اضافه شده و يا رطوبت آن بيش از حد مجاز است.
2- تعيين قابليت نگهداري ماده غذايي، چون رطوبت محيط را براي رشد ميكروارگانيسم ها مساعد مي كند.
تعيين خاكستر ماده غذايي
هرگاه ماده غذايي يا خوراك دام را بوسيله حرارت يا مواد شيميايي اكسيد كرده و بسوزانيم به طوريكه مواد آلي آن از بين رفته و تنها مواد معدني آن باقي بماند، اصطلاحاً به آن خاكستر ماده غذايي مي گويند. البته اين خاكستر نمايانگر املاح ماده غذايي به طور كامل نيست، چون برخي از املاح معدني ممكن است طي روند حرارت ديدن متصاعد شوند. خاكستر توليد شده اغلب شامل موادي مانند ‌سديم، پتاسيم، منيزيم، منگنز، كلسيم، آهن، گوگرد، فسفر و كلر مي باشد .

اندازه گيري چربي
چربيهاي موجود در ماده غذايي به دو صورت آزاد و باند به ساير تركيبات وجود دارند. براي استخراج چربي روشهاي گوناگوني وجود دارد كه در اين روشها تمام مواد محلول در چربي مانند فسفوليپيدها، استرولها، اسيدهاي چرب آزاد و كاروتنوئيد ها هم اندازه گيري مي شوند.

اندازه گيري اسيدهاي چرب آزاد
فساد هيدروليتيك چربي هاي مواد غذايي تحت اثر آنزيم ليپاز و در حضور آب انجام مي گيرد و اسيدهاي چرب اشباع و غير اشباع را شامل مي شود. آنزيم ليپاز مي تواند منشاء ميكروبي داشته و يا در خود ماده مورد نظر از قبل موجود باشد. در اين فساد اسيدهاي چرب از تركيب گليسريدي جدا مي شود و به خصوص اسيدهاي چرب 14C و كوتاهتر از آن مي توانند باعث ايجاد طعم و بوي نامطبوع در فرآورده بشوند.

اندازه گيري پراكسيد
اكسيداسيون يكي از روش هاي فساد مواد غذايي است و ماده حاصل در اين روش پراكسيد است كه توسط عدد پراكسيد سنجش مي شود و بيشتر در اسيدهاي چرب غير اشباع رخ مي دهد. به دليل اهميتي كه اكسيد اسيون چربي ها در ايجاد بدطعمي در مواد غذايي دارد، سنجش اين فاكتور داراي اهميت است. پراكسيد يا هيدروپراكسيد محصول اوليه اكسيداسيون چربي ها مي‌باشد و هر چه چربي غير اشباع تر باشد، آمادگي بيشتري براي اكسيد شدن دارد. مقدار هيدروپراكسيد توليد شده در ماده غذايي تا حد معيني قابل قبول بوده و بيش از آن بيانگر فساد ماده غذايي است.

شناسايي اسيدهاي چرب
اسيدهاي چرب تنوع بسيار زيادي دارند و همين وضع سبب شده است تا چربيهاي فراواني با خصوصيات كاملا متفاوت بوجود آيند. با تعيين نوع اسيدهاي چرب يك تركيب غذايي مي توان به منبع اسيدهاي چرب آن و همچنين تقلبات احتمالي صورت گرفته پي برد. يكي از روشهاي دقيق و سريع شناسايي اسيدهاي چرب روش GLC) Gas Liquid Chromatograph)‌ است.
اندازه گيري سديم و پتاسيم، كلسيم و فسفر
مقدار مواد معدني در مواد غذايي و خوراك دام را مي توان به روشهاي گوناگون شيميايي و دستگاهي اندازه گيري نمود. نور سنجي شعله اي (Flame Photometry) روشي است كه مي توان تعداد محدودي از عناصر با اين روش اندازه گيري نمود و , حداكثر شامل 4 عنصر سديم، پتاسيم، كلسيم و ليتيوم مي باشد.
روش مهمتر ديگري بنام طيف سنجي جذب اتمي (Atomic Absorption Spectrophtometry) وجود دارد كه نسبتاً دقيق و ساده بوده و براي اندازه گيري مقادير ناچيز فلزات مختلف به اندازه كافي حساس مي باشد.

اندازه گيري پروتئين
پروتئينهاي پليمري از اسيدهاي آمينه هستند كه به دليل ساختمان و تركيب شيميايي خاص خود نقش مهمي در ايجاد خصوصيات فيزيكي و بافتي مناسب و لازم در مواد غذايي ايفا مي كنند. اين تركيبات همچنين از نظر ايجاد طعم و عطر در غذا حائز اهميت مي باشند.
روشهاي گوناگوني براي سنجش پروتئين ماده غذايي وجود دارد كه با توجه به نوع نمونه ،‌سرعت عمل اندازه گيري و تعداد نمونه، مي توان هر يك را به كار برد. روش ماكروكلدال در مقايسه با ساير روشها ساده تر و دقيق تر بوده و به عنوان يك روش استاندارد مورد قبول است.

2- آزمايش‌هاي ميكروبي مواد غذايي و آشاميدني
در آزمايشگاه مواد غذايي پاستور شناسايي نمونه باكتري هاي موجود در مواد غذايي، شمارش كلي (Total Count) و شمارش كلي فرمي از جمله آزمايش‌هايي بوده كه به صورت روزمره انجام مي شود.
مواد و روش دقيق انجام آزمايشات و مراحل طي شده مطابق با جداول و فلوچارت هاي ارائه شده توسط مراجع معتبر بين المللي و موسسه استاندارد ايران مي باشد. استانداردهاي مرجع در اين زمينه شامل انواع فارماكوپه‌ها، استاندارد ايران،AOAC ،EN وFAO مي باشد.
نمونه هاي مواد غذايي و خوراكي دام جهت انجام آزمون هاي شيميايي و فيزيكي بايستي در ظروف پلاستيكي يا نايلوني درب بسته به آزمايشگاه منتقل شود تا در ميزان رطوبت و چربي آن اختلالي ايجاد نشود.
در صورت تمايل به تعيين شرايط نمونه برداري استاندارد از پارتي يا كالاي مورد آزمون، از نظر كميت و كيفيت، خواهشمند است با كارشناس آزمايشگاه تماس حاصل فرماييد.


3- جستجوي مايكوتوكسين ها در مواد غذايي
سموم توليد شده توسط قارچ ها، بنام مايكوتوكسين (Mycotoxin)‌ شناخته مي شوند و بر اساس يك توافق عمومي اين نام معمولاً محدود به قارچ‌هاي موجود در مواد غذايي و خوراك حيوانات مي‌شود. در حال حاضر بخوبي ثابت شده است كه مايكوتوكسين ها مسئول بسياري از همه گيري‌ها در جوامع انساني و دامي مي‌باشند.
انواع قارچ‌هاي موجود در مواد غذايي انسان و نيز خوراك دام و طيور عمدتاً شامل سه جنس آسپرژيلوس
(Aspergillus) فوزاريوم(Fusarium) و پني‌سيليوم(Penicillium) است. اين قارچ ها سمومي همانند آفلاتوكسين،اكراتوكسين، فوزاريوتوكسين ها و غيره را توليد مي كنند.
مديريت آزمايشگاه مواد غذايي پاستور، با توجه به اهميت موضوع فوق در بهداشت مواد غذايي و خوارك دام و طيور، امكان اندازه گيري سموم مختلف قارچي با استفاده از كيت هاي استاندارد بين المللي را در اين آزمايشگاه بوجود آورده است.


4- تعيين باقي مانده دارويي در مواد غذايي
باقي مانده دارويي در مواد غذايي با منشاء دامي يكي از مهمترين ملاحظات براي مصرف كنندگان است. اين مواد با تجمع در بدن انسان موجب تحريكات آلرژيك ، مسموميت ، موتاسيون ، ناقص الخلقه زايي و نيز موجب سرطان شده و بدينوسيله سلامت انسان را تهديد مي نمايند. همچنين دلايلي وجود دارد كه انتقال باقي مانده آنتي بيوتيكها از طريق غذا به انسان ممكن است محيط بيولوژيكي ايجاد نمايد كه ظهور سويه هاي جديد ميكروبي در داخل بدن ميزبان را تسهيل كند.
آزمايشگاه مواد غذايي پاستور با بهره مندي از امكانات و تجهيزات پيشرفته آماده همكاري با بخش خصوصي، موسسات تحقيقاتي و نيز سازمان هاي دولتي جهت انجام آزمايش‌هاي مربوط به تعيين باقيمانده دارويي، سموم و حشره كش‌ها در مواد غذايي با منشا دامي و مواد گياهي مي باشد.


5- اندازه گيري هيستامين در مواد غذايي
هيستامين يك ماده طبيعي است كه به وسيله بدن موجودات زنده توليد شده و همچنين در بسياري از غذا ها موجود مي باشد. در بدن هيستامين بر اثر استرس و عوامل ايجاد كننده آلرژي ايجاد شده و موجب واكنش هاي گوناگون در افراد و موجودات مختلف مي شود.
هيستامين به عنوان يكي از مهمترين آمين هاي بيوژنيك نيز شناخته مي شود. انسان و دام و طيور در صورت خوردن غذاهاي حاوي سطوح بالاي هيستامين مانند ماهي، كنسرو ماهي و يا پودر ماهي دچار مسموميت مي‌شوند. افزايش سطوح هيستامين در اين نوع مواد غذايي معمولاً بعنوان يك شاخص فساد تلقي شده و در اثر فعاليت باكتري ها ايجاد مي شود.
كارشناسان آزمايشگاه مواد غذايي پاستور اندازه گيري ميزان هيستامين مواد غذايي و خوراك دام و طيور را به عنوان يك روش مطمئن جهت تعيين كيفيت مواد غذايي توصيه نموده و آماده ارائه اطلاعات تكميلي در اين زمينه مي باشند.


6- كنترل ميكروبي و كيفي مواد غذايي جهت صادرات و واردات
تمامي مواد غذايي كه از ايران صادر و يا به كشور وارد مي شوند مي بايد گواهي نامه صادراتي مطابق با قوانين سازمان دامپزشكي كشور و معاونت غذا و داروي وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي ايران داشته باشند.
اين قوانين شامل تائيد ات آزمايشگاهي مبني بر سلامتي و ايمن بودن مواد غذايي براي مصرف كنندگان مي‌باشد. همچنين اطلاعات لازم جهت درج بر روي بر چسب مواد غذايي و رعايت تمهيدات لازم جهت ممانعت از هر گونه كاهش كيفيت در ماده غذايي از ديگر اقداماتي است كه مي‌بايد توسط آزمايشگاه معتبر و مورد تأئيد وزارت بهداشت و سازمان پزشكي كشور به انجام برسند.
آزمايشگاه مواد غذايي پاستور با كسب استانداردهاي لازم، آماده همكاري با وارد كنندگان و صادر كنندگان مواد غذايي و آشاميدني جهت انجام آزمايش‌هاي لازم و اخذ گواهي‌هاي بين المللي مي باشد.



7- آناليز كامل آب و فاضلاب
تعيين كيفيت و آناليز ميكروبي و شيميايي انواع آب هاي خوراكي، سطحي، زير سطحي و ارائه مشاوره هاي لازم جهت بهبود كيفيت آب از ديگر فعاليت هاي آزمايشگاه پاستور مي باشد. انواع نمونه هاي زير جهت آزمايش در اين آزمايشگاه پذيرفته مي شوند:
1- آب آشاميدني چاه ها و چشمه ها
2- آب استخر هاي شنا و جكوزي
3- آب هاي بطري شده و آب هاي معدني
4- آب هاي خالص و قابل تزريق
5- فاضلاب ها و آب هاي حاصل از تصفيه فاضلاب‌هاي صنعتي و انساني
اندازه گيري BOD، COD، مواد جامد و فلزات و مواد آلي از جمله آزمايشات قابل انجام در آزمايشگاه پاستور بر روي آب و فاضلاب هستند.



8 - آزمايش هاي جنبي
1- ارزيابي قدرت و دوام اثر ضد عفوني كننده‌هاي مايع و پودري بر روي ميكروارگانيسم هاي خاص مطرح در صنايع غذايي، دامداري ها و حوضچه هاي ضد عفوني
2- ارزيابي باقيمانده ضد عفوني كننده ها در دستگاه هاي فرآوري مواد غذايي
3- ارزيابي بهداشتي ميكروبي رستوران ها و كارخانجات مواد غذايي بر اساس سيستم HACCP
4- بررسي باقيمانده هاي سموم و فلزات در آبهاي جاري و راكد از نظر بهداشت محيط زيست
5- بررسي آلودگي‌هاي احتمالي روده هاي صادراتي
6- بررسي آلودگي پشم گوسفند و بز به عامل باسيل شاربن جهت صادرات
7- ارزيابي منشاء گوشت مورد استفاده در فرآورده هاي غذايي مانند سوسيس و كالباس.

کروماتو گرافی

كروماتوگرافي Chromatography

تكنيكي است كه به وسيله ي آن مواد مختلف بر اساس تفاوت در تمايلشان به دو فاز مختلف از يكديگر جدا مي شوند اين دو فاز مختلف عبارتند از:

1-فاز ثابت يا stationary phase 2-فاز متحرك يا mobile phase به عبارت ديگر هر چه تمايل يك ماده براي برقراري واكنش با فاز ثابت بیشتر باشد آن نقطه بيشتر توسط فاز ثابت نگه داشته مي شود و كم تر همراه فاز متحرک حرکت مي كند و برعکس

فاز ثابت ممكن است مايع باشد يا جامد باشد فاز متحرك در كروماتوگرافي ممكن است مايع باشد يا گاز باشد كه بر اين اساس تكنيك هاي مختلف كروماتوگرافي را نامگذاري مي كنند مثل Liquid chromatography و chromatography Gas فاز متحرك از داخل فاز ثابت حركت مي كند

اگر يك نمونه ي مخلوط از مواد مختلف را در يك جاي خاص از فاز ثابت قرار دهيم با عبور فاز متحرك از داخل فاز ثابت تركيبات مختلف از اين نمونه از يكديگر جدا مي شوند

در تكنيك HPLC مخفف high performance liquid chromatography در اين دستگاه فاز ثابت در داخل لوله هاي ظريفي قرار داده شده و فاز متحرك به وسيله ي فشار پمپ از داخل فاز ثابت عبور داده مي شود.

كروماتوگرافي آمينو اسیدهای مختلف و شناسايي آن ها:

تكنيكي كه از آن استفاده مي كنيم paper chromatography كروماتوگرافي كاغذي نام دارد در اين كروماتوگرافي ظاهراً كاغذ به عنوان فاز ثابت عمل مي كند اما در عمل اين طور نيست بنابر اين در كروماتوگرافي كاغذي آب فاز ثابت است و كاغذ ماده اي براي نگه داشتن آب عمل مي كند. پس فاز ثابت ما قطبي است بنابراين بايد از فاز متحرك غير قطبي استفاده كنيم در كروماتوگرافي آمينواسيدها فاز متحرك بوتانول و آب و اسيد استيك است تركيباتي كه غير قطبي ترند با فاز متحرك حركت مي كنند.

نين هيدرين ninhydrin پودر است آن را در استون حل مي كنيم براي تشخيص آمينو اسيد ها به كار مي رود.

وقتي آمينواسيد را در مجاورت نين هيدرين قرار دهيم و حرارت دهيم رنگ ايجاد مي كند نين هيدرين فقط با آمينو اسيد ها رنگ ايجاد مي كند و بايد آن را حرارت داد مرحله ي Detection يا آشكارسازي از نين هيدرين استفاده مي شود وقتي ظاهر شد به آن كروماتوگرام مي گويند .

براي هر آمينواسيدي در كروماتوگرافي شاخصي داريم به نام RF كه برابر است با نسبت فاصله اي كه آمينواسيد طي كرده تقسيم بر فاصله اي كه فاز متحرك طي كرده نين هيدرين با پرولين كمپلكس زرد ايجاد مي كند با بقيه بنفش ايجاد مي كند.

اندازه گیری چربی شیر

اندازه گیری چربی شیر:

یکی از مهمترین آزمایشهایی که در کارخانه های شیر انجام می شود ،اندازه گیری چربی شیر است.در بیشتر کشورهااز جمله ایران،نسخه این آزمایش مبنای پرداخت قیمت شیر به دامدار خواهد بود ،اهمیت این آزمایش آن است که نتایج بدست آمده ازآن ارتباط مستقیم باوضع اقتصادی کارخانه دارد.اندازه گیری چربی با روشهای آزمایش ژربر وباب کاک انجام می گیرد که روش ژربر متداولتر است.

روشهای اندازه گیری چربی:

1-روش وزنی:

روزگتلیپ،آدام میلو

2-روش حجمی:

ژربر ، باب کاک

3-روش طیفی



روش ژربر:

زمان کمتری را می طلبد ودر این روش تعداد نمونه زیادی را در یک واحد می توان سنجش کرد ،دقت وسرعت قابل قبولی دارد ،این روش یک راه کالیبره برای روش طیف سنجی می باشد

اساس کار ژربر

اسید سولفوریک غلیظ با تعریف ژربر به پیت اضافه شده وبعد به حمام آب گرم برده و بعد به سانتریوفوژ انتقال داده تا چربی شیر از آن جدا شده ودر لوله ی مدرج مستقیماً خوانده می شود

ابتدا 10 سی سی اسید سولفوریک ژربر (اسید 90 الی 91 درصد)

رادر ظرف ریخته وسپس به آرامی در 11 سی سی شیر و همچنین با ضافه 1سی سی ایزوپنتانول به آن اضافه می کنیم و بعد از آن نمونه را به مدت 3 الی 5 دقیقه با دور 1000الی 1200 در سانتریوفوژ قرار داده وبعد در حمام بخار 65 الی 70 درجه سانتیگراد قرار داده تاچربی آب شود

رفرکتومتر

رفراکتومتر وسیله ای آزمایشگاهی است که برای تعیین میزان ناخالصی ماده یا مواد حل شده در آب که با روش عبور تابش نور از لایه ای از آن مایع که ماده مورد نظر در آن حل شده و عبور انکساری (شکست) از منشور شیشه ای بکار میرود. از این ابزار برای ارزشیابی انکساری (°Bx بریکس) آب میوه و سبزیجات و حتی شوری آب و حتی PH آب را آزمایش نمود. انواع بسیاری دارد و بهای آن بر اساس بالا بودن میزان درجه جدول بریکس و بمعنای بهتر ، بر اساس دقت و مرغوبیت منشور نصب شده در دستگاه تعیین میشود.

با این روش وزن مخصوص و شیرینی سنجی را با هم ادغام نموده و به مراجعه به جدول بریکس (Brix) ارزش آن را مییابند. در صنایع غذایی و بخصوص در شرابسازی مورد استفاده دایمی است زیرا شخص فقط با دیدن میوه و چشیدن آن قضاوت در مورد آن نکرده و فقط با استفاده از یک یا دو قطره از عصاره آن میزان و ارزش آن محصول (مثلا انگور) را پیدا میکند.

کارکرد و خواندن رفراکتومتر بسیار آسان و نیازی به تجربه و مطالعه فراوان ندارد. کافیست یک یا دو فطره از مایع حاوی ماده حل شده در آنرا روی صفحه شیشه ای حساس دستگاه ریخته ، درپوش محافظ را بسته و صفحه شیشه ای را مقابل نور مستقیم آفتاب یا نور مصنوعی قرار داده و پس از خواندن از روی عدد بریکس نشان داده شده به جدول بریکس (Brix) مراجعه تا میزان در صد وجود آن ماده در مایع مشخص شود.

برای آنان که از رفراکتومتر استفاده میکنند جدول تصحیح حرارتی نیز کمک موثری است که با آن میتوان دقت آزمایش را بالا برد. در علوم آزمایشگاهی امروز علاوه بر قند میتوان چربی ، شوری و حتی ارزش غذایی را بدست آورد. نمونه آن را حتی برای آزمایش آب آکواریوم ماهی نیز بکار میبرند.

جدیدا ابزار الکترونیکی آن نیز به بازار ارایه شده که فقط با یک قطره از مایع در هر درجه حرارتی و بدون مراجعه به جدول بریکس و فقط توسط یک تراشه کوچک تعبیه شده در دستگاه رفراکتومتر دیجیتالی قابل خواندن است.